2 tháng 3, 2013

Giản dị địa danh Sài Gòn 1


Hôm Tết xem thời sự VTV thấy PTV Minh Khuê khi đọc đến tin Tp.HCM khởi công xây dựng cầu vượt Lăng Cha Cả trên đường Cộng Hòa (khá gần nhà tôi và ngày nào đi làm tôi cũng qua lại vòng xoay này), chị PTV dày dạn kinh nghiệm này đã rất ngắc ngứ khi phát âm mấy âm tiết Lăng – Cha – Cả.  Tôi nghe mà rất thông cảm bởi dân Hà Nội cũng như dân Bắc nói chung thường quen với những địa danh chữ nghĩa sang trọng chứa đầy ý nghĩa sâu xa, trong lúc ở miền Nam mà nhất là Sài Gòn, các địa danh rất đời thường và giản dị.
Chả thế mà mới hôm Tết đây thôi, một nhóm bạn học của tôi tụ tập ăn Tết ở nhà một anh bạn thân ở Đại học Vinh đã chuyền tay nhau điện thoại thăm hỏi tôi. Câu đầu tiên tôi nghe được là: Chào ông bạn ở Bà Quẹo. Chả là nhà tôi ở Bà Quẹo, tên của một trong 5 bà vợ nổi tiếng của ông Lãnh binh Thăng mà có lần tôi đã viết trong bài Sài Gòn lắm bà (ở đây). Tôi biết là các bạn tôi ở ngoài Bắc nói với tôi thế chẳng phải là coi thường gì tôi vì tôi sống ở một nơi có tên gọi chẳng có vẻ chữ nghĩa gì mà chỉ là vì họ rất khoái với những địa danh nghe lạ tai và ngồ ngộ như thế.
Sài Gòn trước 1975 từng được mệnh danh là Hòn ngọc viễn đông, một thành phố hiện đại và lớn nhất Việt Nam, nổi tiếng trên thế giới với vẻ đẹp lộng lẫy sừng sững bên bờ biển Đông. Nhưng Sài Gòn cũng là thành phố có những địa danh vô cùng chân chất rất hợp với tính cách của người Sài Gòn – Gia Định xưa nay mà mỗi khi nghe đến ta thấy vô cùng dễ mến và gần gũi, tịnh không có một chút xa lạ nào.
Trở lại với địa danh của vòng xoay Lăng Cha Cả ở trên, có lẽ ai đến Sài Gòn cũng ít nhất có một lần đi qua vì nó nằm ngay trên cửa ngõ của sân bay Tân Sơn Nhất, từ sân bay TSN ra không thể không đi qua Lăng Cha Cả; nhưng hẳn không phải ai cũng biết vì sao vòng xoay này có cái tên đó và nghĩa của nó là gì.
Lăng Cha Cả chính nơi có ngôi mộ của vị giám mục người Pháp tên gọi là Bá Đa Lộc,  tục vẫn gọi là "Cha Cả", tức Pierre Joseph Georges Pigneau de Béhaine. Vị Giám mục này mất năm 1799  trong trận đánh trên sông Thị Nại ở thành Qui Nhơn, Bình Định.   Vua Gia Long lúc ấy rất trọng vọng ông nên đã đưa về Sài Gòn an táng ở chỗ có vòng xoay ngày nay. Từ vòng xoay mang tên Lăng Cha Cả, đi xuyên qua công viên Hoàng Văn Thụ rẽ trái là vào sân bay Tân Sơn Nhất, đi thêm chút nữa là tới trụ sở cũ của Bộ Tổng tham mưu quân đội Việt Nam Cộng Hòa nay là Bộ tư lệnh quân khu 7, rẽ phải theo đường Nguyễn Văn Trỗi là thẳng về dinh Độc Lập. 
Khu lăng mộ của Cha Cả là một di tích lịch sử xuyên suốt các chế độ từ thời phong kiến nhà Nguyễn sang thời Việt Nam Cộng Hòa. Tuy nhiên đến tận năm 1980 thì bị chính quyền hiện tại giải tỏa, san bằng. Di hài của Giám mục Bá Đa Lộc được hỏa táng và tro cốt giao lại cho tổng lãnh sự Pháp đưa về quê ông ở Pháp.  Chỉ còn lại cái bùng binh mang tên ông.


  Vòng xoay Lăng Cha Cả  (ảnh từ internet)
 (còn tiếp)