5 tháng 6, 2020

Sài Gòn lắm Bà


Nhà tôi ở vùng Bà Quẹo, một địa danh nổi tiếng từ thời xa lắc xa lơ của Sài Gòn. Nói đến Bà Quẹo người SG ai cũng biết tiếng và quen thuộc với địa danh này. Nhưng cũng không ít người vẫn thường đặt câu hỏi: tại sao lại gọi là Bà Quẹo. Như tôi dù sống trong vùng đất Bà Quẹo mà vẫn bí rì rì khi nghe bạn bè hỏi Bà Quẹo nghĩa là gì. Đó là tên của một bà tên Quẹo hay là do nó thuộc phường 13, 14 quận Tân Bình (từ khi tách quận thì một phần phuờng 14 Q. Tân Bình đã thành phường Tân Sơn Nhì Q. Tân Phú) có con đường Trường Chinh dài dằng dặc rồi có những ngã ba để khi đến các phường trên phải quẹo vô Âu Cơ, quẹo vô Tân Sơn Nhì thành ngã ba Bà Quẹo nên gọi là Bà Quẹo.
Vùng Bà Quẹo chạy dài từ ngã 3 Trường Chinh - Âu Cơ về đến ngã tư Trường Chinh - Tân Kỳ Tân Quý. Ngay ngã tư này có bưu điện mang tên Bà Quẹo luôn chật chội và đông khách..
Vì thế mà từ ngày vô SG tôi đã cất công tìm hiểu về Bà Quẹo. Mà không chỉ có một Bà Quẹo, tôi thấy ở SG la liệt những địa danh bắt đầu bằng chữ Bà. Như Bà Hom, Bà Hạt, Bà Điểm, Bà Chiểu … xa hơn tận phía Vũng Tàu còn có thêm Bà Rịa nữa.
Có thể nói ở Sài Gòn có rất nhiều chợ mang tên các Bà.
Hóa ra câu trả lời cũng đơn giản. Tất cả 6 bà trên đều là những bà vợ của ông Lãnh Binh Thăng (tên thật là Nguyễn Ngọc Thăng 1798-1866) là một viên tướng yêu nước từng chỉ huy quân đội chống lại quân Pháp thời nhà Nguyễn. Ông là người từng giữ chức vụ thống lãnh các lục lượng quân đội triều đình vùng Sài Gòn - Gia Định xưa. Vì thế mà gọi là Ông Lãnh.
Là võ tướng nhưng Lãnh Binh Thăng rất có đầu óc kinh tế. Ông là người đã có công xây cây cầu bắc từ quận 1 sang quận 4 được gọi là cầu Ông Lãnh. Nhờ cây cầu mang tên ông mà dân quận Tư thấy mình cũng như dân quận Nhất do từ quận Tư qua quận Nhất chỉ mất mươi phút là đã đặt chân đến chợ Bến Thành.

Lãnh Binh Thăng (1798-1866). Hình tư liệu trên internet

Dân SG rất ngưỡng mộ ông Lãnh và chính quyền các thời đại cũng vậy, suy tôn ông làm một danh nhân yêu nước. Do vậy mà ở quận 1 có hẳn một phường mang tên ônggọi là phường Ông Lãnh, ở quận 11 có một con đường lớn mang tên ông là đường Lãnh Binh Thăng.
Thông thường những viên tướng giỏi cũng đồng thời là những người đàn ông đào hoa và đa tình. Lãnh Binh Thăng cũng vậy. Ông đi đến đâu là có những người đẹp vây quanh đến đấy. Vì thế mà ông Lãnh có những 6 bà vợ chính thức: bà Quẹo, bà Hom, bà Hạt, bà Điểm, bà Chiểu, bà Rịa.
Sẽ có người thắc mắc: một nách 6 bà vợ với 6 đàn con thì ông Lãnh Binh làm sao mà nuôi nổi. Tuy nhiên với ông Lãnh thì không khó. Theo giải pháp kinh tế tự cung tự cấp mà các cụ ngày xưa thường áp dụng, ông Lãnh đã mua đất xây 6 cái chợ to, giao cho mỗi bà cai quản một nơi và lấy luôn tên các bà làm tên chợ. Rồi từ đó tên chợ thành tên địa danh.


Chợ Bà Quẹo nay là chợ Võ Thành Trang nằm trên đường Trường Chinh thuộc P. 14 Q. Tân Bình. Chợ Bà Hom gần đường Bà Hom thuộc quận Bình Tân. Chợ Bà Hạt gần Trường Đại học Kĩ thuật, phường 9 quận 10. Chợ Bà Điểm thuộc xã Bà Điểm huyện Hóc Môn nơi có 18 thôn vườn trầu nổi tiếng. Chợ Bà Chiểu nằm trên đường Phan Đăng Lưu thuộc phường 1 quận Bình Thạnh. Cuối cùng xa nhất là chợ Bà Rịa hiển nhiên là thuộc thị xã Bà Rịa tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu mà ai đã một lần đi nghỉ mát Long Hải không thể không ghé qua mua cá khô với nước mắm mang về SG làm quà.
Theo học giả Trương Vĩnh Ký thì có thể Ông Lãnh còn có thêm nhiều bà khác nữa mà ta chưa thể thống kê hết.
Nếu vậy thì ông tướng này có những 6 bà vợ với 6 ngôi chợ rải rác khắp Sài Gòn. Và đó là sự lí giải chính xác cho các tên chợ và địa danh bắt đầu bằng chữ Bà ở Sài Gòn và các vùng lân cận.
Lũ hậu thế hèn mọn như kẻ viết bài này không ngả nón kính nể ông lãnh Binh Thăng mới lạ.


29 tháng 5, 2020

Độc đáo cây lưỡi hổ

Thông thường các loại cây ban ngày hấp thụ khí độc CO2 và nhả ra khí lành O2 (ô xy) còn ban đêm ngược lại, hấp thụ khí O2 và nhả ra khí CO2 độc hại. Vì thế trong phòng ngủ không mấy ai dám để cây vì sợ hít phải khí độc. Có người đã chết một cái chết rất từ từ và êm ái chỉ vì ban đêm để cây trong phòng ngủ.
Tuy nhiên có một loại cây không như thế, ngày hay đêm gì cũng hấp thụ khí CO2 và nhả ra O2. Đó là cây lưỡi hổ. Vì thế mà nói lưỡi hổ là một loại cây độc đáo. Cũng vì thế mà trong phòng ngủ nếu có một chậu cây lưỡi hổ dù cửa đóng kín mít để bật máy lạnh bạn vẫn tha hồ khí O2 để thở.
Cây lưỡi hổ do vậy từng được cơ quan vũ trụ NASA Hoa Kì liệt kê vào top đầu trong số 12 loài thực vật cải thiện không khí tốt nhất cho không gian sống. Chúng đóng vai trò như một chiếc “máy lọc mini” làm giảm lượng bụi bẩn có trong không khí và cả về khả năng hút độc tố.
Nói cây lưỡi hổ vì lá của nó giống cái lưỡi đang thè dài ra của con hổ. Đó là một tên gọi tượng hình. Có hàng chục loại cây lưỡi hổ. Có loại lá dài cả nửa mét như một thanh đại đao, có loại chỉ dài một gang tay. Loại ngắn bằng gang tay có người gọi là lưỡi mèo.

Trong nhà có chậu cây lưỡi hổ không lo thiếu O2

Nói là cây nhưng lưỡi hổ không có cây mà chỉ có lá mọc thẳng từ gốc lên. Loại cây này có sức sống dẻo dai, khỏe khoắn; có khả năng chịu đựng mức ánh sáng thấp, để trong nhà quanh năm vẫn xanh tươi; nhu cầu nước không cao, dễ chăm sóc. Lỡ có đi đâu khỏi nhà vài tháng trở về cây vẫn sống như thường. Vì thế cây lưỡi hổ còn là loại cây dành cho người lười. Những người lười thường muốn có cây xanh trong nhà mà không cần tốn công chăm sóc. Người lười do vậy đôi khi còn được gọi là người khôn.
Nhà tôi có mấy chậu cây lưỡi hổ mang giống từ quê QB vào trồng. Do tôi chăm bón tốt nên nó luôn xanh tươi và đẻ khá nhiều con.
Ai cần sẽ cho không biếu không vài cây mà không hề tiếc xót.
Ảnh 2 chậu lưỡi hổ để trong nhà, tôi còn 2 chậu nữa trên ST.


23 tháng 5, 2020

Sách quý về Thiếu tướng Trần Văn Trân


Sáng ngày 22/5/2020 tôi đến thăm gia đình cô Võ Bích Hà được cô và bạn Trần Bích Thủy cho mượn cuốn sách quý về Thiếu tướng Sư trưởng Sư đoàn 341 của chúng ta.
Sách có nhan đề: Thiếu tướng Trần Văn Trân chuyện bây giờ mới kể, Nhiều tác giả, NXB QĐND, 2007. Sách dày 300 trang, bìa cứng rất trang trọng. Đây là cuốn sách ra đời nhằm kỉ niệm tròn 10 năm Thiếu tướng Trần Văn Trân đi xa, Ông mất năm 1997 khi vừa tròn 70 tuổi.
Trong Lời giới thiệu của NXB QĐND có đoạn viết: “Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Thiếu tướng Trần Văn Trân là sư đoàn trưởng Sư đoàn 341 (Sông Lam) đảm nhiệm đột kích hướng Xuân Lộc, mở toang “cánh cửa thép” của địch, đưa đại quân ta tiến vào giải phóng Sài Gòn, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước Xuân 1975”.
Với 300 trang sách, 40 bài viết, Thiếu tướng Trần Văn Trân chuyện bây giờ mới kể đã làm sống lại bức chân dung đầy đủ về một vị tường tài ba, đức độ, dày dạn trận mạc và rất ân tình trong cuộc sống.
Thiếu tướng Trần Văn Trân chuyện bây giờ mới kể

Bạn đọc sẽ bắt gặp ở Thiếu tướng Trần Văn Trân chuyện bây giờ mới kể những bài viết chân tình bày tỏ lòng yêu quý và ngưỡng mộ về Thiếu tướng Trần Văn Trân, người từng đảm nhiệm những vị trí quan trọng của quân đội ND Việt Nam: Tư lệnh Sư đoàn 341, Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Mặt trận 719, Phó Giám đốc Học viện Lục quân, Phó Tư lệnh Quân đoàn 4.


Chỉ đọc tên tác giả các bài viết trong sách đã khiến chúng ta phải lấy làm ngưỡng mộ: Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Thượng tướng, GS Hoàng Minh Thảo, Trung tướng Lê Nam Phong, Trung tướng Nguyễn Quốc Thước, Trung tướng Vũ Cao...
Tướng của QĐND Việt Nam ngày nay thì quá nhiều, có thể nói là đếm không xuể, nhưng để có một vị tướng như Trần Văn Trân thì không không dễ.
Kỉ niệm 45 năm ngày Sư đoàn 341 của chúng ta tiến vào giải phóng Sài Gòn, trân trọng giới thiệu cùng đồng đội CCB C20 F341 cuốn sách quý về vị Tư lệnh Sư đoàn lỗi lạc của chúng ta.



21 tháng 5, 2020

Đàn ông khộ


Tôi cam đoan 100 ông chồng thì có 101 ông có quỹ đen. Trong một gia đình, quỹ đỏ là tiền mụ vợ quản lí để chi tiêu chung. Quỹ đen là ông chồng cất riêng chút ít để chi tiêu cho riêng mình. Tỉ như cà phê cà pháo với bạn bè, lâu lâu làm vài ve đồng nghiệp, mua vài thứ lặt vặt, xăng xe... chứ cũng chẳng có gì ghê gớm. Nói chung quỹ thì ĐEN nhưng dùng vào những việc rất ĐỎ.
Quỹ đen tình rất ngay mà lí thì rất gian.
Tại sao có quỹ đen. Là vì với mấy mụ vợ chồng đi làm đưa tiền về mấy cũng thấy ít nhưng xin lại 5 chục đổ xăng thì thấy rất nhiều, xăng gì đổ lần 5 chục ông. Có khi 3 chục cắt tóc cũng thấy nhiều nữa. Mà ở SG bây giờ cắt tóc 5 chục là rất bèo nhèo, cắt tóc máy lạnh cũng 100k là ít nhất. Nói chung gửi vô thì rất dễ, rút ra thậm khó. Vì thế mới sinh ra quỹ đen. Chứ hiếm hoi như vợ ai đó thỉnh thoảng nhét vô bóp chồng vài triệu tiêu vặt thì đâu đến nỗi. Nhưng những mụ vợ tâm lí như thế hiếm như trúng Vietlott.
Trong mắt mấy bà vợ các ông chồng đều xấu, đều là nghi can, đều là Vũ Nhôm với Út Trọc, cần luôn nêu cao cảnh giác. Ai đó đã nói: Đàn ông có tiền là hư; Phụ nữ hư lại có tiền. Câu này có lẽ đúng. Vấn đề là phải làm sao để đàn ông luôn không có tiền.
Quỹ đen có ông chỉ vài triệu trong bóp. Có ông có hẳn tk vài chục triệu, vài trăm trăm triệu trong ATM. Thậm chí tôi biết có cha nội làm GĐ sở nhiều màu mè nên có hẳn cả tỉ đồng qũy đen, để trong bóp thì cộm cán nên gửi vô tiết kiệm ngân hàng, có gì cần rút ra tiêu. Ai ngờ đấy lại là là tử huyệt của mấy ông nội có quỹ đen tiền tỉ.
Chả là đến Tết hoặc ngày sinh, bộ phận chăm sóc khách hàng lọc những khách hàng có tiết kiệm từ tỉ đồng trở lên xem là khách sộp để gửi thư, quà biếu, gửi lịch biếu và chúc mừng đến tận địa chỉ nhà riêng. Tất nhiên là lọt hết vô tay mụ vợ. Thế là lộ mánh. Nhà cửa cứ nổ tanh bành cả lên dù là chiều 30 Tết.
Kiểu quản lí tài chính quá chặt và đầy tinh thần cảnh giác cách mạng của mấy bà vợ khiến nhiều ông chồng phải ăn cắp chính những đồng tiền do mình đã đổ mồ hôi sôi nước mắt làm ra. Lừa lúc mụ vợ đi vắng, mở tủ rút ra mấy tờ 500 mà vợ đã giấu kĩ sau mấy lớp áo quần. Mừng hơn bắt được vàng.


Có quỹ đen rồi phải tìm cánh giấu diếm. Có ông cất sâu vào túi áo khoác, ông thì để vô túi phụ tùng lap top, như tôi thì cất mấy tờ 500 vào trong mấy cuốn từ điển cũ kĩ mốc meo trên giá sách. Vậy mà an toàn và ổn định cả mấy chục năm nay, chưa bị lộ và thất thoát lần nào.
Nơi hầm tối là nơi sáng nhất. Quỹ đen đã đi vào nghệ thuật thi ca như thế. He he.
Đàn ông kể cũng Khộ nhỉ. Lấy vợ xong là rơi ngay vào bể Khộ.

19 tháng 5, 2020

CT 21


Chương II: Lí lịch trích ngang

Bẵng đi 10 ngày sau, đúng sáng chủ nhật chẳng có việc gì làm tôi đang nằm chỏng gọng đọc Đông Châu liệt quốc (loại sách có đầy hồi SG sau ngày 30/4) thì tự vệ Tư đứng gác cổng dưới nhà la toáng lên: Anh Sơn có khách.
Mặc bộ đồ lính nai nịt đâu vô đó tôi xuống cầu thang. Ôi, K. Vẫn cái xe Honda đam màu xanh ấy nhưng bữa nay K mặc váy xám và áo sơ mi kẻ sọc nhìn rất trẻ trung duyên dáng.
Nhưng K không đến một mình mà đèo theo hai đứa con nít, một bé trai 5 tuổi, một bé gái 3 tuổi. Hai đứa bé bụ bẫm xinh xắn. K mỉm cười: Con em đấy.
Trời. Một cô gái trẻ măng thế mà có 2 đứa con rồi sao. Vậy bạn có con từ năm 15 tuổi à. Mọi sự tưởng tượng của tôi về cô gái mượn áo mưa tan biến.
Tôi mời K cùng 2 đứa bé vô phòng làm việc của UBQQ ngồi chơi, nói chuyện. Ngày nghỉ nên UBQQ vắng tanh. Chọn một cái bàn hàng ngày nhân viên VP UB tiếp khách, tôi ngồi vô cái ghế nhân viên, chỉ cái ghế đối diện mời K ngồi. Ai nhìn vô cứ nghĩ như tôi đang tiếp khách công việc hàng ngày chứ không phải tiếp bạn.
Tôi và K nói chuyện trong lúc hai đứa trẻ thích thú chạy nhảy trong căn phòng rất rộng. Bỗng con bé la toáng lên: Chị Ba, anh Quang đánh em. Tôi ngạc nhiên, còn K nhìn tôi cười: Hai đứa em út của em đấy. Có thế chứ.
Rồi K quay sang hỏi tôi: Bữa giờ Anh S có sợ mất tấm áo mưa bộ đội không. Chắc nghĩ là mất tiêu rồi chứ gì. Ừ, tôi nghĩ là mất rồi. Đó là tấm áo mưa do Trung Quốc sản xuất viện trợ cho bộ đội Việt Nam. Trước khi đi vào miền Nam chiến đấu mọi người đều được trang bị lại toàn bộ quân tư trang trên người, tấm áo mưa này hầu như còn rất mới. K cười kể: Hôm bữa em quàng tấm áo mưa của anh về đến nhà, mọi người ai cũng trố mắt nhìn vì thấy lạ quá, lần đầu tiên nhìn thấy luôn. Ai cũng xúm vô hỏi ở đâu ra tấm ni lon lạ lùng này, mẹ em còn sờ sờ xem nó như thế nào nữa, một tấm áo mưa màu cỏ úa. Em kể là được một anh bộ đội giải phóng trên Hiền Vương cho mượn. Mẹ em hỏi làm sao con quen được anh bộ đội GP. Em kể lại câu chuyện anh cho mượn áo mưa mà mọi người không ai tin. Mẹ em còn nói hôm nào con mời anh bộ đội đó ghé nhà ta chơi nha. Đáng lẽ ra em mang trả anh ngay hôm sau nhưng thực lòng em muốn giữ nó lâu lâu một chút vì mỗi lần nhìn thấy tấm ni lon em lại thấy ngộ ngộ vui vui. Với lại em cũng muốn thử xem anh có tiếc của không. Hôm nay em xách xe đi thì hai đứa nhỏ này chạy đòi đi theo đấy. Tại em chiều chúng nó quá.
Tôi cũng không ngờ chỉ một tấm áo mưa bộ đội mà lại là cả một sự lạ lùng và kì thú với người SG như vậy.
Tôi cho K biết là ngoài tấm áo mưa đơn giản đó tôi vẫn còn một tấm tăng to lắm tha hồ đi mưa. Tăng là cái gì anh. Là một tấm ni lon hình chữ nhật to gấp 3 bốn lần tấm áo mưa, khi căng ra hai mái như một cái lều, mình mắc võng nằm đung đưa dưới đó khi ngủ ở trong rừng không lo gì mưa nắng. K nghe lấy làm lạ lắm. Chợt bài thơ Bầu trời vuông của Nguyễn Duy mà tôi thuộc làu hiện về trong đầu: Tôi đọc cho K nghe bài thơ về cái tăng nhé. Có cả bài thơ về cái tăng nữa à anh, hay nhỉ, em muốn nghe lắm. Tôi hắng giọng đọc khe khẽ đủ cho K nghe bài thơ Nguyễn Duy làm từ năm 1971, may hồi đó đầu tôi trong trẻo như tờ giấy trắng, những bài thơ về Trường Sơn của Phạm Tiến Duật, Vũ Đình Văn, Hoàng Nhuận Cầm, Nguyễn Duy tôi thuộc như cháo chảy, lạ là đến nay vẫn nhớ láng máng:
Thắng rồi - trận đánh thọc sâu
Lại về với mái tăng - bầu trời vuông
Sục sôi bom lửa chiến trường
Tâm tư yên tĩnh vẫn vuông một vùng

Khoái nào bằng phút ngả lưng
Mở trang thư dưới bóng rừng đung đưa
Trời tròn còn lúc rơi mưa
Trời vuông vuông suốt bốn mùa nắng xanh
Mặt trời là trái tim anh
Mặt trăng vành vạnh là tình của em
Thức là ngày, ngủ là đêm
Nghiêng nghiêng hai mái – hai miền quê xa
Ở đây là tấm lòng ta
Sông dài núi rộng cũng là ở đây

Vuông vuông chỉ một chút này
Mà che tròn vẹn ngàn ngày quân đi
K nghe thấy hay và thích thú lắm, không ngờ một anh lính như tôi cũng thuộc thơ và biết cả đọc thơ như thế. Mà thơ cách mạng sao lại hay đến thế nhỉ. Anh chép cho em bài thơ đó nhé (sau này tôi còn chép cho K nhiều bài thơ khác nữa, hình như toàn là những bài thơ về Trường Sơn trong đó có cả bài Tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật mà K khen hay nức nở). Mũi tôi phồng to hẳn lên. Giờ mới thấy học khoa văn có lí.

K kể nhà có 6 anh chị em. Anh trai đầu gọi là anh Hai là phi công đã có vợ và một con gái nhỏ, anh lái máy bay chiến đấu của Sư đoàn 3 không quân VNCH đóng ở Biên Hòa. Ngày 28 tháng 4 trong cơn di tản hoảng loạn, anh đã phóng chiếc xe jeep cắm cờ công vụ về đưa vợ con đi di tản. Anh hai nói may anh là người cầm lái chiếc trực thăng đó nên mới được chỉ huy cho mang theo vợ con. Ảnh nói qua bển yên ổn rồi sẽ tính đưa cả nhà qua sau. Cả nhà anh đã kịp lên chuyến trực thăng bay thẳng ra tàu Hạm đội 7, giờ chắc gia đình ảnh ở hết bên Mĩ rồi, đã mấy tháng nhưng không thấy có liên lạc gì. Ba làm công chức, đã ra trình diện và nay đang ở trại cải tạo nào đó, mẹ nội trợ. K là con thứ 2, sau còn 4 đứa em. Hai đứa theo chị đi chơi đây. Trong lúc em long nhong chơi thế này thì mẹ em đang lo lắng lắm, lo cho ba em đang đi cải tạo trong trại của Việt Cộng. Nói đến đây K vội đưa tay lên bưng miệng: Chết, xin lỗi em lỡ miệng. Phải nói là trong trại của cách mạng chứ nhỉ. Không sao, nói Việt Cộng có gì sai đâu, chỉ là từ nói tắt của CS Việt Nam thôi mà. Cũng bình thường như nói Việt Minh thôi.

Đại học Văn khoa Sài Gòn trước 30/4/1975, sau này là ĐH Tổng hợp TP HCM, nay là ĐH KHXH và NV Tp HCM, 10 Đinh Tiên Hoàng, quận 1 

K cho tôi biết là đang học năm 3 khoa triết ĐH văn khoa SG thì cách mạng về, trường đóng cửa luôn rồi thấp thỏm chơi dài dài bữa giờ. Tôi nghe học khoa triết thì lấy làm nể lắm vì hồi học năm nhất trước khi đi lính tôi đã học xong môn triết và rất sợ môn này vì nó trừu tượng và mung lung vô cùng. K cười: Ôi, nể gì anh. Ở SG nếu anh nghe ai nói là học triết học với văn khoa nghĩa là người dốt cả đấy. Không biết học gì nên ghi danh vô đó học cho qua ngày thôi chứ học xong chẳng có nghề ngỗng gì, chẳng biết làm gì để sống. Ở trong này chỉ có học Y dược với sư phạm là sang trọng và có giá thôi anh. Ai học mấy trường đó ra có việc làm ngay và lương thì đủ nuôi sống cả gia đình. Nhưng thi vô được y dược với SP thì khó lắm. Như em thi vô ĐHSP 3 lần rồi mà vẫn trượt nè. Thế bây giờ K làm gì khi trường ĐHVK vẫn đóng cửa. Thì em đi chơi dài dài thôi. Giải phóng rồi mà. Một nụ cười rất hồn nhiên. Giờ anh S kể về anh cho em nghe đi.
Tôi kể cho K nghe về tôi, cũng là một SV học hành dở dang rồi đi lính. K hỏi tôi, vậy anh làm đến gì rồi. Tôi chỉ ngón tay trỏ vào cái phù cấp hiệu có một ngôi sao đè lên dải lụa vàng tươi roi rói mới được phát trước ngày về quận làm quân quản trên ve áo: Lính thôi, hạ sĩ, hơn binh nhất chút. K nghe lấy làm ngạc nhiên lắm. Ai nghĩ anh bộ đội bình thường thế này mà cũng là một SV đại học SP. Trong này chỉ cần có bằng tú tài (hết lớp 12) mà đi lính đã dễ dàng đi học sĩ quan rồi, còn nếu là sinh viên đi lính thì lên ngay võ bị Đà Lạt học ra làm thiếu úy, lương cao chót vót, có muốn làm lính trơn cũng không được. Oai lắm. Con gái như bọn em chỉ mong lấy được một chàng thiếu úy VNCH là ấm no suốt đời rồi. Thế à, nhưng lính sv như tôi trong bộ đội miền Bắc thì nhiều lắm, ở đại đội của tôi hơn một nửa là lính SV đấy.
K nghe lại càng ngạc nhiên. Thế mà ở trong này em nghe nói bộ đội Việt Công tàn ác lắm. Ai ngờ gặp các anh thấy hiền queo à. Lại là Sv ĐHSP nữa. Tôi nói SP ở miền Bắc không có giá như SP ở miền Nam đâu nhưng ở miền Bắc vô được đại học thì không dễ chút nào.
Chợt K nhìn kĩ vô ngực áo bên trái tôi rồi hỏi: Anh S có người yêu rồi, chị ấy chắc tên Linh hay Ly gì đó phải không. Tôi ngạc nhiên; sao bạn lại hỏi thế. Thì anh thêu cả tên người yêu lên ngực áo là gì, lại còn ghép tên 2 người với nhau nữa, hai người yêu nhau năm 20 tuổi phải không, có cả số 20 đó, ghê thiệt. Ôi, thì ra đó là chữ SL-20 mà trước ngày đi B, theo lệnh chỉ huy tôi đã cặm cụi suốt một buổi trưa để thêu nó lên 2 cái áo vải Tô Châu. Tôi giải thích: Đây là kí hiệu bí mật của bộ đội miền Bắc khi vào miền Nam chiến đấu. Nhìn vô đó sẽ biết mình ở đơn vị nào. SL là tên sư đoàn Sông Lam mật danh của sư đoàn 341, còn số 20 là tên đại đội 20. Không có Linh hay Ly gì ở đây hết. Nếu trong chiến đấu lỡ tôi có chết thì mọi người vẫn biết tôi là người của đơn vị nào. Nghe giải thích K ớ người ra, lại có vẻ hấp dẫn lắm. Đơn giản nhỉ.
Nãy giờ toàn K hỏi tôi, tôi xin hỏi bạn một câu nhé. Vâng, anh S hỏi đi mà đứng hỏi khó nhé. Bạn học triết, vậy vấn đề cơ bản của triết học là gì. K lại ớ ra ngạc nhiên. Trời, câu này nghe quen lắm mà sao giờ này em không nhớ ra nó là cái gì nhỉ. Thực ra đây là đề thi hết môn triết của tôi trước khi nhập ngũ nên tôi rất nhớ. Hầu như cả môn triết học xong tôi chỉ nhớ mỗi kiến thức đó, còn lại tôi quên ráo. Bữa đó làm bài thi tôi viết vòng vo tam quốc trong lúc đáng lẽ ra phải trả lời thẳng vô câu hỏi. Nhưng may nhờ thế mà tôi đã rất nhớ để bây giờ có cái làm le với cô SV triết ĐHVK SG chứ ngày nhập ngũ tôi mới học xong năm nhất, được mấy chữ trong đầu đâu.
K đập đập tay vô cái trán không 1 nếp nhăn: Em chịu thôi, anh S nói cho em nghe đi. Không, tôi cho bạn nợ đến lần gặp tới trả lời nhé. Đúng lúc đó thì 2 đứa em K chơi chán và đòi về. Chúng tôi chia tay với câu hỏi vấn đề cơ bản của triết học mà K mang theo cho đến lần gặp sau. Hẹn bạn chủ nhật tới nhé. Dạ. Em chào anh S.


(Còn tiếp)


18 tháng 5, 2020

Tam Quan không chỉ có dừa


Dù sống ở sài Gòn cả chục năm rồi nhưng nhà tôi chỉ ăn mỗi nước mắm Tam Quan Bình Định. Đó là thứ nước mắm làm từ cá theo lối thủ công và đặc biệt là luôn nói không với hóa chất và các chất bảo quản độc hại.
Nói nước mắm phải làm từ cá nghe có vẻ buồn cười và vô duyên chả khác gì nói đàn bà phải là phụ nữ. Nhưng bởi trên thực tế thị trường VN và cả trên TV đang tràn ngập một loại nước mắm có tên là NN không làm từ cá, đó là nước mắm hóa chất với hương liệu pha chế cho giông giống nước mắm. Nó tung hô là đệ nhất nước mắm nhưng 1 lít NN bán trong siêu thị chỉ 2-3 chục ngàn đồng. Trong lúc 1 lít nước mắm truyền thống có giá gấp 3-4 lần như thế trở lên, thậm chí hàng trăm ngàn 1 lít. Phải thôi. Cái thứ dùng máy móc sản xuất ra hàng loạt như NN mà so với sản phẩm handmade như Tam Quan thì làm sao mà bì được.
Nhắc đến chữ handmade lại nhớ có lần tôi lạc vào một khu phố bán giày ở Hong Kong. Bên cạnh những đôi giày da bóng loáng có giá chỉ 400 - 500k thì những đôi giày handmade lại có giá đắt gấp đôi. Hỏi vì sao đôi giày handmade lại có giá cao vọt lên như thế thì người bán hàng giải thích vì nó được làm bằng tay, mỗi đôi là cả một thế giới riêng tư và độc đáo không có đôi nào giống đôi nào. Nếu anh mua 1 đôi handmade bảo đảm sẽ không có đôi thứ 2 như thế. Cứ đi đôi handmade sẽ biết. Nó êm chân và nhẹ bẫng, đi cả ngày vẫn êm. Nghe lạ lẫm và bùi tai, tôi đã liều mình xuống tiền mua 1 đôi giày handmade Hong Kong. Quả nhiên tôi đi đôi giày đó 4 năm liền vẫn còn đẹp. Tiền nào của ấy.
Nước mắm truyền thống Tam Quan cũng vậy. Cái ngon của nó khó tả hết bằng lời, ai ăn nấy biết. Và đã ăn quen NMTQ thì cái lưỡi khó mà quen với NM khác. Điều này cũng như xài đồ hiệu, ai xài nấy biết. 1 cái áo sơ mi An Phước-Pierre Cardin 1tr đến 1,5 tr đồng thậm chí là 2tr đồng khi mặc sẽ rất khác với loại áo sơ mi Trung Quốc 100k 5 cái bán khắp vỉa hè Tây Thạnh. Người không biết nhìn vào sẽ nghĩ là nó cũng như nhau.
Có lần tôi đi Phú Quốc thấy chỗ KS mình ở có bán nước mắm truyền thống PQ thượng hạng liền mua 1 hộp 4 chai. Giá cao hơn hẳn NMTQ nhưng khi về phải bỏ đi vì ăn nó không vào, không mặn mòi, thơm tho như NMTQ.
Nhớ hồi những năm 80 ở chung phòng khu tập thể ĐHSP Quy Nhơn trên lầu 3 tu viện với Nguyễn Ngọc Quận Gv Hán Nôm. Mỗi bữa ăn xong còn dư chút nước mắm trong chén không biết xử lí thế nào, đổ đi thì phí, cất lại thì hôi nhà mà đó lại là nước mắm ngon mua từ chợ khu 6. Tôi đang nghĩ nát óc thì Quận đã bưng chén nước mắm lên húp cái rột nghe rất ngon lành. Sau này học tập và làm theo tấm gương đạo đức của GS Quận, mỗi khi ăn xong chén nước mắm còn dư chút ít tôi cũng bưng lên húp cái rột khiến vợ con tròn xoe cả mắt. Nhưng đó phải là NM nhỉ của Tam Quan.
Nước mắm Tam Quan

Thực ra thì ở vùng biển nào cũng đều có nghề làm nước mắm truyền thống. Và ai ăn quen nước mắm ở đâu thì cho nước mắm ở đấy là ngon nhất. Tuy nhiên Tam Quan là một trong những nơi có làng nghề làm nước mắm truyền thống từ lâu đời và cũng rất nổi tiếng, có khi còn nổi tiếng hơn cả dừa Tam Quan. Những chai nước mắm sánh màu mật ong trong trẻo, đựng trong những cái chai không màu mè nhãn mác nhưng đó là sản phẩm của một dì Ba, chị Tư, má Sáu nào đó rất cụ thể, rất đáng tin cậy mà ta đã ăn liên tục nhiều năm rồi.
Nói ở Sài Gòn ăn NMTQ nghe có vẻ xa xôi nhưng lại rất tiện mua. Tôi có cô học trò cũ tên Đặng An đang là GV dạy ở ĐH Quy Nhơn. An quê Tam Quan, có người chị làm nghề nước mắm thủ công. 3 bốn tháng tôi lại nhắn cho An: Thầy hết nước mắm rồi em, 10 lít nhé. Dạ thầy. Buổi chiều An mang ra xe gửi, sáng hôm sau thùng nước mắm Tam Quan đã có ở bến xe Miền Đông.
Sáng nay cũng thế, An nhắn cho tôi số điện thoại nhà xe Ngọc Thương chạy tuyến Quy Nhơn - Sài Gòn. Tôi gọi lên: Anh đến cửa số 3 nhận hàng nhé, xe tôi đến từ 6h. Để có 1 thùng 10 lít nước mắm Tam Quan ở SG, thật quá đơn giản.
Ngon như nước mắm Tam Quan. Ai nói Tam Quan chỉ có dừa nhiều.
Thùng nước mắm Tam Quan An gửi cho tôi sáng nay.

17 tháng 5, 2020

Sao đành


Sáng chủ nhật mở cửa nhìn trời thấy nắng chói chang. May SG đã vào mùa mưa, chiều nay thế nào chả có trận mưa to. Hôm qua thứ 7 còn mưa từ sớm.
Mấy bữa nay mỗi lần lật các trang báo điện tử (hiển nhiên, chứ nay còn ai đọc báo giấy trừ mấy ông bà cổ lổ sĩ) và mạng XH facebook trong đầu cứ miên man về vụ án HDH và vụ án gian lận thi cử đang xử ở Hòa Bình.
Vụ HDH mà thường vụ QH không yêu cầu để toà tối cao xử lại thì chả còn ra thể thống gì với cái nền tư pháp xứ này. Xử lại không hẳn để giải oan cho HDH vì Hải chưa hẳn đã bị oan mà xử lại cho đúng quy định của pháp luật, xử cho tòi bọn gian dối, vô trách nhiệm và tàn ác với số phận con người. Từ vụ này cũng chưa bao giờ thấy sự phân hóa trong nhận thức và trình độ của dân ta khác biệt và rõ rệt như ngày nay. Không ít kẻ cuồng tín coi tòa án cs là chân lí, tòa đã phán là chỉ có đúng. Nếu thế đã không có những vụ như Nguyễn Thanh Chấn, Huỳnh Văn Nén... khiến nhà nước phải bỏ ra đến 7,7 tỉ đồng để bồi thường oan sai cho 1 vụ án oan như ông Chấn... Toà xử mà phải theo chỉ đạo và định hướng của ai đó, chỉ thế cũng đủ thấy sự công bằng của thần công lí ở xứ ta chỉ có trên đầu lưỡi.
Với vụ gian lận thi cử đang xử án ở Hòa Bình, tôi rất thương và thấu hiểu cho số phận các cô giáo chấm thi chỉ vì phải nâng điểm theo yêu cầu của bọn cấp trên gian xảo mà nay phải ra trước vành móng ngựa và vướng vào tù tội. Suy từ những lần tôi tham gia coi thi và chấm thi tuyển sinh vào đh, thì cũng phải có cả chục lần tôi đã làm như họ: Coi thi thì có ai đó gửi gà, thế là khi con gà mang tài liệu vào phòng thi, công khai lật phao ra chép nhưng mình do nhận lời gửi gắm nên ngó lơ trong lúc đáng ra phải tịch thu tài liệu, lập biên bản cảnh cáo, đình chỉ thi... Chấm thi thì như tôi đã viết trong bài Khai quật một sự thật. Nếu bị phanh phui như ở HB tôi cũng phải ra tòa cả chục lần rồi vì lần nào cầm bút chấm thi cũng phải nâng điểm gian dối cho thí sinh vì có ai đó nhở vã. Nói thật, tôi thương các cô giáo HB lắm.
Cũng vì thế mà câu chuyện CT 21 đã viết xong mà không nỡ đăng tiếp chương 2 vì thấy nhẫn tâm quá. Trong lúc đồng bào mình, đồng nghiệp mình đang oan ức thấu trời xanh như thế mà đi kể chuyện tình ái vớ vẩn thì không đành chút nào.


16 tháng 5, 2020

CT 21

Tháng 7 Sài Gòn có thể xem là giữa mùa mưa. Những cơn mưa rào bất chợt thường xuất hiện vào mỗi buổi chiều. Sài Gòn đã không mưa thì thôi chứ đã mưa thì rất to đến mức giống như có ai đó ở trên trời bưng cả thùng nước khổng lồ dội xuống hạ giới. Ngày nào cũng có ít nhất một trận. Sợ nhất là những cơn mưa kèm theo sấm sét ì ùng.
Giữa một chiều tháng 7 như thế của năm 1975, tôi từ nơi đang làm công tác quân quản ở quận 3 về sư đoàn đóng ở Tô Hiến Thành quận 10 (nơi có siêu thị miền Đông bây giờ) để nhận thêm lương thực, thực phẩm. Mỗi tuần một chuyến.
Nơi chúng tôi đang làm nhiệm vụ là UBQQ (ủy ban quân quản) phường Hiền Vương quận 3. Đó là một tòa biệt thự 2 tầng có lối đi rải sỏi trắng 4 phía, rộng rãi và râm mát. Chủ nhân biệt thự đã di tản qua Mĩ nên bị phe “bên thắng cuộc" chiếm dụng làm trụ sở ủy ban phường. Tầng trệt làm văn phòng, trên lầu là nơi ở của chúng tôi và 3 nhân viên ủy ban. Trên sân thượng ngôi biệt thự có cả một cái hồ bơi hình chữ nhật rộng khoảng 30 m2. Dưới trệt có khu nhà bếp, có 2 cổng. Cổng bên phải vào thẳng ga ra xe hơi và một cổng chính bên trái phủ bóng cây vú sữa râm mát là nơi mọi người ra vào làm việc. Trước cổng lúc nào cũng có 2 chú tự vệ phường bắc ghế ngồi gác. Lúc rảnh tôi hay la cà hút thuốc tán chuyện với 2 chú du kích 30 này nên anh em chơi khá thân thiết. Tuy nhiên lúc trời mưa thì 2 chú tự vệ cũng rút hết vô nhà.
Con đường Hiền Vương ngày ấy (nay là đường Võ Thị Sáu chạy một chiều nối từ đường Đinh Tiên Hoàng quận 1 về gặp bùng binh ngã 6 Dân Chủ còn gọi là công trường Dân Chủ ở quận 3) cho đến nay vẫn là một trong những con đường đẹp nhất của trung tâm Sài Gòn với rất nhiều biệt thự, công sở (nay là những cơ quan của thành ủy, bảo tàng phụ nữ Nam Bộ...) và những ngôi nhà mặt phố sang trọng. Tôi vẫn nhớ chếch một chút ở phía bên kia đường là một nhà hàng 4 tầng lầu chuyên bán các món ăn Huế có tên Xinh Xinh. Mỗi ngày thức dậy đứng trên ban công tôi thấy dân đi xe hơi, những nhà giàu Sài Gòn chưa kịp di tản, xếp cả dãy dài để ăn sáng. Chủ nhà hàng này có một cô con gái khoảng 20 tuổi có mái tóc màu vàng rơm uốn lượn rất duyên dáng thường vẫn qua chỗ mấy anh bộ đội giải phóng (là chúng tôi) chơi, tán chuyện, nghe mấy anh lính Việt cộng đọc thơ Tố Hữu, Xuân Diệu, Lưu Trọng Lư... và nghe A trưởng Lê Chí Thảo vừa đệm đàn ghi ta vừa hát những bài ca Trường Sơn. Chỉ thế thôi mà cô tóc vàng rất có cảm tình, cô luôn mời chúng tôi qua nhà hàng cũng là nơi ở của gia đình chơi và ăn sáng nhưng phụ cấp hạ sĩ của chúng tôi lúc đó chỉ 8 đồng 1 tháng sao dám bước chân vô nơi sang trọng ấy. Vì thế thỉnh thoảng cô qua chơi còn mang theo hộp bánh ướt của Xinh Xinh cho Lê Chí Thảo và cả bọn cùng ăn.
Tuy nhiên tôi không có quan hệ tình ái gì với cô tóc vàng rơm con nhà Xinh Xinh này.
Trở lại với cái buổi chiều mượn được cái xích lô của dân, tôi cùng một bạn nữa tên Cư đi nhận lương thực, thực phẩm mà chủ yếu là gạo và đồ hộp đựng đầy trên chiếc xích lô. Cư điều khiển xích lô rất thành thạo và đã phóng về từ trước. Tôi mang theo khẩu AK báng gập chứa đầy băng đạn vàng chóe đi bộ dọc theo vỉa hè Lê Văn Duyệt nay là CMT8 để về Hiền Vương. Hồi đó tôi rất khoái đi bộ trên những con đường SG rợp mát bóng cây trừ con đường LVD này là hầu như không cây cối gì. Nhưng tôi vẫn thích vì được vừa đi bộ thong dong vừa ngắm cảnh phố phường vẫn chưa hết lạ lẫm sau vài tháng tiếp quản.
Gần đến nơi thì trời đổ mưa to. Chỉ kịp bung tấm ni lon màu cỏ úa của lính ra trùm kín người nhưng mưa to kèm theo gió thổi mạnh như lốc nên tôi vẫn ướt gần hết người. Đến cổng biệt thự thì thấy một cô gái mặc quần jean ống loe áo thun màu xám tro đang trú mưa. Nhưng cái mái cổng rất hẹp không che chở được bao nhiêu nên cô gái đã bị ướt lướt thướt, chiếc Honda đam màu xanh dựng nép sát bờ tường. Tôi đứng lại nhìn cô gái đầy vẻ ái ngại. Đó là một cô gái cũng trạc tuổi tôi, khuôn mặt trái xoan, da trắng, tóc để dài kiểu học trò. Ngày đó tôi đã nghe rất nhiều chuyện về một Sài Gòn đầy dẫy cướp giật và lừa đảo nhưng cô gái này nhìn dáng vẻ rất lương thiện. Chào cô. Dạ, em chào anh giải phóng. Anh ở trong này ạ. Vâng, tôi ở trong này. Nhà cô ở đâu. Dạ, em ở dưới Chợ Lớn, đường Hùng Vương. Em lên nhà bà dì trên này có chút việc giờ quay về thì mưa lớn quá. Bình thường khi đứng trước những người phụ nữ đẹp thì đầu óc tôi trở nên mụ mị hẳn đi nhưng lúc đó không hiểu sao trong đầu tôi vụt hiện lên một ý nghĩ rất sáng láng. Tôi cởi tấm áo mưa bộ đội đưa cho cô gái: Cô mặc tạm tấm ni lon này, khi nào đi qua cô trả cũng được. Cô gái rất lấy làm ngạc nhiên: Anh không sợ em lấy luôn à. Không, chỉ là tấm ni lon thôi, có mất luôn cũng được. Tôi còn cả một tấm tăng to nữa nên không sợ. Cô về đi. Mưa kiểu này còn lâu mới hết.
Chỉ chờ cô gái cầm tấm áo mưa choàng vô người xong là tôi chạy vội lên lầu. Tiếng cô gái đuổi theo sau lưng: Em tên K, anh tên gì. Tôi tên S.
Mấy ngày sau đó tôi rất mong gặp lại cô gái không phải là sợ mất tấm áo mưa lính. Nhưng 1 ngày, 2 ngày, rồi 4, năm ngày trôi qua, cô gái trú mưa với tấm ni lon bộ đội của tôi vẫn không trở lại. Mấy đồng đội thấy vậy tha hồ trêu chọc: cho chừa thói dại gái. May mà chỉ mất tấm áo đi mưa, may mà HTS không cho mượn luôn cả khẩu AK báng gập chứ không thì có khi bị kỉ luật phải ra tòa cũng nên. Chúng nó càng chọc tôi càng chỉ biết im lặng. Thâm tâm tôi chẳng tiếc gì tấm áo mưa hình chữ nhật của hậu cần trang bị trước khi đi B. Tôi chỉ tiếc... không được gặp lại cô gái có khuôn mặt trái xoan xinh xắn ấy.
Ngày đó tôi 21 tuổi chưa 1 lần nắm tay con gái.
(còn tiếp)
 Thiếu nữ Sài Gòn trước ngày 30/4/1975. Ảnh chỉ mang tính minh họa. 


15 tháng 5, 2020

Khai quật một sự thật


Lần đầu tiên trong đời làm nghề giáo tôi được tham gia chấm thi tuyển sinh vào đh là mùa hè năm 1984. Vài năm trước đó thì còn bận đi học thêm nên chỉ long nhong nhận lương với họp hành linh tinh. Riêng tôi đi học CH có 2 năm mà khi tốt nghiệp còn được trường ĐHSP Vinh bỗng dưng tăng thêm cho 1 bậc lương, từ 74 đồng lên 84 đồng. Ngày tốt nghiệp tháng 12 năm 1983 trước khi quay lại Quy Nhơn tôi được phòng TCCB gọi lên nhận QĐ tăng lương mà khiến cho ngay cả tôi cũng ngỡ ngàng không hiểu vì sao lại thế. Ngày đó CBGD mới ở lại trường đh chỉ hưởng mức lương khởi điểm 57đồng, phải 4 năm sau mới lên được khung 64 đồng. Tôi mới ra trường được 3 năm đã có mức lương 84 đồng. Vung vinh chán.
Những năm đó trường QN của tôi cũng như các trường ĐHSP khác như Hà Nội, Việt Bắc, Vinh, Huế, TP HCM rất có giá vì cả nước chỉ có 7 trường ĐHSP đào tạo giáo viên cấp 3, SV tốt nghiệp đến đâu được auto phân công nhiệm sở đến đấy. Vì thế chấm thi tuyển sinh nghĩa là làm cho thí sinh rớt là chính (khác với chấm thi tốt nghiệp là làm cho thí sinh đỗ là chính). Có năm thí sinh thi vào khoa văn của tôi với tỉ lệ chọi 1/40. Các trường đh ngày nay nghe nhắc cái tỉ lệ kinh hoàng đó mà phát thèm.
Khu vực chấm thi dưới chân cầu thang luôn có 2 công an canh gác, muốn lên được phòng chấm phải đi qua 2 anh lính CA đó. Vẻ nghiêm trọng càng tăng thêm.
Buổi chấm đầu tiên tôi nhận 1 túi chứa 30 bài thi. Mỗi buổi chấm được 2 túi như thế là đã ngon lắm. Đang cặm cụi chấm thì ông tổ trưởng tổ chấm ngoắc tôi ra hành lang thì thầm như buôn bạc giả: Ông X bên giáo vụ gửi cái phách này, nó có trong túi bài ông đang chấm. Chỗ quen biết lưu ý giúp chút nhé. Tôi sững ra 1 lúc mới bình tĩnh hỏi lại cho rõ với chất giọng như khàn hẳn đi: Giúp đến mức nào. Cho nó đủ điểm 5 là ok. Nói xong cả tôi và ông tổ trưởng quay ngay vào phòng im lặng chấm như không có gì xảy ra.
Ông X này thì tôi cũng có quen vì trường QN ngày đó mới thành lập rất ít cán bộ, nhân viên nên gần như quen biết nhau hết. Ngày đó ông đã kha khá tuổi, chừng 50, trong lúc tôi vừa tròn tuổi 30. Sau này ông đổ bệnh và mất khi tôi chuyển ra làm việc ở đài TH. Tôi nghĩ thí sinh có số phách này có lẽ là con cháu của ông X. Giúp chút cũng không sao. Thi cử căng thế.
Chấm chừng nửa túi thì bài thi có số phách ông X gửi hiện ra trước mắt. Tôi chấm bài này rất kĩ. Bài thi đó xứng đáng được 5 điểm mà không cần phải gửi gắm gì. Tuy vậy nghĩ đến chuyện gửi gắm, tôi đã cho lên 6 điểm. Trong thi tuyển sinh, chỉ cần chênh nhau 0,25 điểm là đã đủ để một thí sinh có thể bước lên thiên đàng hoặc rớt xuống địa ngục. Huống chi đây có thêm hẳn 1 điểm. Nếu cán bộ chấm thi thứ 2 mà chấm chính xác và cũng cho bài đó 5 điểm thì vẫn không sao vì quy định trong chấm môn văn chênh nhau 2 điểm là chuyện bình thường. Ngày đó các bài thi có điểm từ 4, 5, 6 được xem là phổ điểm an toàn có khả năng chắc đỗ.
Điều kì lạ là trong số 100 thí sinh đỗ vào khoa văn năm đó chỉ có duy nhất 1 người được điểm 6 môn văn dù có người đạt đến 8, 9 điểm và đó là bài thi do chính tay tôi cho điểm 6. Điều này tôi đọc được khi kết quả thi TS được công bố công khai trên các báo. Sự tò mò khiến tôi dễ dàng tìm hiểu và xác định được em tân SV có điểm 6 môn văn đó là ai. Sau này khi nhìn chữ em đó làm bài thi các môn học năm nhất thì tôi càng khẳng định trường hợp gửi gắm đích thị là em SV này. Thì ra em sv đó không liên quan gì đến ông X giáo vụ, cũng không liên quan gì đến ông tổ trưởng. Cả 2 ông này đều dân từ Bắc vào nhận công tác QN như tôi trong lúc em này dân QN gốc.
4 năm sau, chờ cho đến buổi liên hoan ra trường mà tôi được mời dự vì là GV có tham gia dạy lớp này, tôi mới kéo em Sv đó ra hành lang và hỏi: Bây giờ thì em đã chắc chắn đỗ tốt nghiệp rồi, thầy chúc mừng em nhưng thầy muốn hỏi em một chuyện. Dạ em nghe thầy. Ngày em thi TS vào trường gia đình em có phải chạy chọt gì không. Trong ánh sáng mờ mờ của hành lang, em SV tái cả mặt, tôi trấn an, thầy chỉ hỏi cho biết thôi em yên tâm. Thầy sẽ không làm gì có hại cho em đâu. Dạ... ngày đó mẹ em phải chi ra 3 chỉ vàng để chạy thi đỗ đó thầy. Người ta nói mỗi môn 1 chỉ. 3 chỉ vàng ngày đó là cả một khoản tiền lớn. Em có biết ai đã nhận số vàng đó để chạy cho em đỗ không. Dạ lúc đầu thì mẹ em không nói cho em biết nhưng sau học hết năm nhất mẹ em mới cho em biết. Ai vậy. Dạ đó là ông Y cậu họ bên phía bà con mẹ em mà thầy có biết. Có phải ông Y làm ở phòng GD TP không. Dạ đúng thầy. Được rồi, thế là rõ. Em vào vui với các bạn đi. Ra trường dạy ở đâu cho thầy biết nhé. Dạ.
Ai chứ ông Y này thì tôi quá biết. Một tay khá có máu mặt và có thời chơi khá thân với tôi vì thời đó tôi hay đi dạy cho mấy lớp BTVH và hàng năm có tham gia chấm thi tốt nghiệp cho hệ BTVH cấp 3 của TP. Một lần tôi hẹn ông đi cafe để hỏi lại vụ 3 chỉ vàng của em Sv ngày đó. Nghe tôi hỏi ông giật cả mình: Nó nói cho anh biết rồi à. Ừ. Bây giờ nó ra trường đi dạy cấp 3 rồi tôi mới hỏi anh đây, chỉ hỏi cho biết thôi chứ cũng chả để làm gì. Rồi tôi kể cho ông về bài thi tôi đã nhấc từ 5 lên 6 điểm từ 4 năm trước.
Ông nghe rồi kể hết sự thật cho tôi nghe: Sự thật là ông Y không biết gì về ông X giáo vụ nhưng có người nói cho biết đó là chỗ có thể chạy được. Mẹ em SV đã nhờ ông Y chạy giùm vì ông làm trong ngành GD chắc biết các thầy dạy đại học. Ông X ra giá 3 chỉ cho 3 môn. May là em SV được tổng 17 điểm thi, đậu thoải mái vào trường năm học đó. Nghe chuyện ông Y hỏi tôi: Vậy chứ ngày đó họ có chia cho anh được bao nhiêu trong số 3 chỉ đó không. Chia cái dek. Tôi làm không công cho chúng nó ăn.
Vậy là mọi chuyện bắt đầu từ ông Y này, còn người kiếm đủ là ông X giáo vụ và còn những ai nữa thì tôi không biết nhưng tôi biết chắc là cứ mỗi kì thi tuyển sinh như vậy có không ít người kiếm khẳm. Và tôi vô tình đã trở thành kẻ tiếp tay cho một vụ tiêu cực chạy điểm thi vào đh. Nếu ngày đó không may bị phanh phui như vụ chấm thi đang xử án ở Hòa Bình mấy hôm nay thì tôi cũng phải ra tòa vô tù là cái chắc. Rõ ràng tôi đã tham gia vào một đường dây chạy điểm có tổ chức từ trên xuống dưới từ ngoài vào trong, bắt đầu từ khâu căt phách, đánh số phách, dồn túi đến cho điểm trong đó tôi giữ vai trò quyết định vì chính tôi đã hạ bút cho 1 con điểm gian dối vào bài thi. Sau này tôi mới biết sự gian dối đc bắt đầu từ khâu coi thi. Thí sinh đc gửi gắm của đường dây chạy điểm trở thành gà và nó đc hiên ngang mang tài liệu vào phòng thi, đc công khai mở tài liệu ra chép công khai trước cả phòng thi mà không bị sao cả. Nếu bị phát hiện ra tòa có thể tôi là người chịu tội nặng nhất vì đã cố tình phạm tội có tổ chức. Đó là một đường dây làm ăn phi pháp có tổ chức có hệ thống chặt chẽ y như hệ thống chính trị của đảng ta.
Mà ngày đó thực tình tôi có được ăn cái gì đâu, đến 1 gói chè B’lao ướp sói có mùi hăng hắc cũng không có.
Vì thế mà tôi thương các cô giáo chỉ thuần túy là phải nâng điểm khi chấm thi đang phải ra tòa ở Hòa Bình.
Với các đồng nghiệp thân yêu tại ĐHSP Quy Nhơn ngày kỉ niệm 40 năm thành lập trường. Trái qua: Nguyễn Ngọc Quang (đã mất), Trịnh Sâm, Nguyễn Quốc Khánh, HTS, Võ Xuân Hào.


30 tháng 4, 2020

Về lại Hà Tran

Quang Ngọc 

Hà Tran, thôn nhỏ nép bên bờ sông Kiến Giang, xã Mỹ Thủy, huyện Lệ Thủy, một miền quê nên thơ và yên bình ở ngay tuyến lửa Quảng Bình.

Khởi thủy chỉ là một đề xuất khẽ khàng “45 năm hãy về nguồn Hà Tran” trên FB của cựu binh C20 F341 Phạm Thanh Tùng (nguyên trưởng VP miền Trung Báo Tiền Phong tại Đà Nẵng) nhưng không ngờ lại lập tức trở thành cuộc thảo luận sôi nổi của hơn 60 thành viên của trang ĐỒNG ĐỘI CÙNG ĐƠN VỊ TRINH SÁT SƯ 341.
Để đến hôm nay, chúng tôi người thì từ Vũng Tàu, Sài Gòn ra, người thì từ Hà Nội, Thanh Hóa vào, người từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, Huế, Quảng Trị quây quần cùng người Quảng Bình, háo hức về Hà Tran, một thôn nhỏ nép bên bờ sông Kiến Giang thuộc xã Mỹ Thủy, huyện Lệ Thủy.
Không thể hình dung ở ngay tuyến lửa Quảng Bình mà lại có một miền quê nên thơ và yên bình nhường ấy, từ chợ Tréo, trung tâm của huyện Lệ Thủy, cứ men theo dòng Kiến Giang “dạt dào tình quê” ngược lên qua Xuân Bồ, Mỹ Trạch, hoặc từ dốc 5 cô gái trên đường Hồ Chí Minh thả xuôi theo dòng Kiến Giang qua Bến Tiến, Yên Mã (có thế núi rất đẹp, nơi Quảng Bình chọn làm phần mộ cho đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhưng đại tướng lại chọn Vũng Chùa) là đến Hà Tran, nơi chúng tôi cùng nhau ủ sức, ủ chí, ủ yêu thương trong 2 năm liền đợi ngày ra trận.
Không chỉ chúng tôi háo hức mà ngay cả những bọ, những mạ, những anh chị và các em Hà Tran cũng thao thức suốt đêm đợi chúng tôi mà thước đo không chỉ ở hàng mâm, hàng thúng bánh bột lọc, bánh xoài tú ụ, hội trường thôn lộng lẫy, ở đường đi lối lại phong quang sạch sẽ.
So với các đại lễ cấp nhà nước thì người Hà Tran đón chúng tôi chỉ kém hàng người cầm cờ hoa vẫy vẫy nhưng họ hơn hẳn ánh mắt, nụ cười.
Kia rồi, người phụ nữ nhỏ bé đang dáo dác mắt tìm kiếm đích thị là chị Nguyễn Thị Hương. 45 năm rồi người đàn bà này vẫn vậy.
Chiều ngày 27 tết Nhâm Tý 1972, chúng tôi từ Nam Đàn Nghệ An hành quân bộ vào đến Hà Tran và tôi cùng 4 đồng đội khác được về ở nhà chị, một ngôi nhà gỗ lợp ngói khang trang nhất xóm. Chị dẫn tôi về thăm lại nhà xưa, chỉ lên bàn thờ, anh Anh, chồng chị, đã lên ngồi trên ấy 5 năm rồi.
Lan, đứa con gái đầu của chị ngày ấy mới 4 tuổi nay đã là bà nội, trưởng thôn. Tại đây, 45 năm trước, lần đầu tiên tôi được ăn bánh xoài (một loại bánh bông lan nhưng nướng trong cái khuôn nhỏ có dạng trái xoài), cái bánh vào miệng tự nó tan ra chảy tuột vào dạ dày. Cha mẹ ơi, từ nhỏ mình mới biết trên đời này có loại bánh thơm ngon đến nhường đấy.
Nối tiếp nhà chị Hương qua mấy thửa ruông là cao điểm 30, nơi chúng tôi luyện tập đêm ngày bất kể mưa nắng. Dưới chân cao điểm, le te hàng cây mưng (lộc vừng). Bữa ấy chị Hương cho ăn món bánh tôm làm bằng bột lọc có con tôm nhỏ làm nhân cuốn với lá mưng non.
Đang ăn thì anh Anh đố “Đố các em câu ca dao sau đây thì hiểu như thế nào – Cá lẹp kẹp với lộc mưng, ông ăn một miếng mụ trừng mắt lên”, chúng tôi nhao nhao trả lời rằng đấy là món ngon.
Anh Anh tủm tỉm cười chỉ tay về chị Hương, chị nhẹ nhàng giải thích – Cá lẹp bắt được sau mùa sinh sản nên rất gầy và xương, lộc mưng thời điểm này bắt đầu nắng dữ nên cũng chát đắng.
Đây là món ăn chẳng ngon lành gì nhưng cực chẳng đã phải ăn vì đói giáp hạt (tháng 3). Món ăn như vầy mà khi đói vợ chồng vẫn giành nhau. Wow. Dân mình duy vật biện chứng và thực dụng còn hơn cả Hegel và Marx.
Đang huấn luyện thì được lệnh đi khe Bang (giáp Lào) chặt cây bứt tranh về làm doanh trại. Mới tới cửa rừng thì mình hâm hấp sốt, nghi bị sốt rét lệnh phải về ngay. Đồng đội đang ở cả trên rừng nên việc chăm mình chỉ có chị Hương. Cháo hành, khăn ướt, nồi xông đủ cả nhưng sốt vẫn hoàn sốt.
Ngày thứ 2 thì nặng thêm, ly bì, ăn vào cứ ói ra, đến tối thì chị Hương dứt khoát chèo thuyền đưa mình thẳng (vượt tuyến) sang viện 44, một bệnh viện tiền phương của Quân Khu mà không lên bệnh xá sư đoàn. Bị sốt rét thật.
Bệnh binh chủ yếu là sốt rét được điều trị trong các căn nhà hầm dưới tàng cây, lợp tranh, nửa nổi nửa chìm, mỗi căn có 4- 6 giường bệnh. Đêm trước, mình mê không biết nhưng sáng dậy thì thật kinh hãi khi thấy các hộ lý đang phun cồn khử trùng giường bên cạnh, thì ra có một chiến binh vừa ra đi vì lên cơn ác tính.
Phác đồ điều trị bệnh sốt rét cực kỳ đơn giản, sáng sáng chỉ việc nằm sấp, tụt quần, nhỏng mông lên, hộ lý vừa làm công việc chuẩn bị vừa thăm dò lỗ huyệt (tránh chạm phải mạch thần kinh mông) vừa nói chuyện huyên thuyên, nhằm lúc phân tâm là cắm phập lút cả kim vào.
Đau thấy bà nội, gồng người đến chảy nước mắt, trẹo cả hàm mà tiếng la hét cứ chực bật ra. Những khi ấy X, cô hộ lý hay thẹn quê Cẩm Giàng, Hải Hưng thường lấy đầu ngón tay gãi gãi lên vùng tiêm, cảm giác đau vơi đi phân nửa.
Một tuần, 2 tuần, rồi 3 tuần mình không đi được nữa vì 2 mông đã chai cứng, may sao sang tuần thứ 4, đúng 28 ngày, 21 phát tiêm Quinine thì xét nghiệm đã âm tính. Bệnh án xuất viện ghi rõ mình chỉ còn 44 kg, sút 20 kg và được đi nghỉ dưỡng 2 tuần để hồi phục nhưng chị Hương bảo cứ về Hà Tran để chị ấy chăm sẽ tốt hơn.
Đêm cuối, X. dìu mình ra bờ sông. Trăng non, gió nồm nam vờn nhẹ, sóng vàng sông Kiên mơn man. Mình run run nắm bàn tay mềm mại của X. muốn nói câu cám ơn nhưng không nên lời. Đang bối rối thì dưới sông có tiếng lách cách, anh chị Hương và mấy người nữa bơi thuyền sang đón mình.
II.
Chương trình tại Hà tran dự kiến từ 9 giờ nhưng mãi tới 11 giờ mới bắt đầu được. Người đến trễ nhất là hạ sỹ Lê Quang Phương (nguyên GĐ Trung tâm Giáo dục thường xuyên Thọ Xuân Thanh Hóa) Phương dến trễ vì mang theo 5 cây bưởi giống Luận Văn, đặc sản của Thọ Xuân vào trồng kỷ niệm. Phương là 1 trong 11 hiền triết chiến sỹ A thông tin, không là dân biển nhưng lúc nào cũng ồn ào, ăn to nói lớn sẵn sàng cãi nhau như mổ bò những chuyện chẳng đâu vào đâu, tỷ như gọi Võ Thuật hay Vũ Thuật, Lý Bạch đến đây thì liệu có ôm trăng mà nhảy xuông sông Kiên Giang không?…
Mỗi lần cãi nhau sắp gầm ghè thì mạ Tòng bao giờ cũng xuất hiện đúng lúc giúp hạ hỏa mấy cái đầu đang bốc. Câu thần chú mạ thường sử dụng là: - Mấy đứa bay nín đi để mạ đi luộc sắn nè. Phương ơi, Sáng ơi, Sơn ơi … các con ơi, sắn chín rồi.
Gia tài mạ Tòng chỉ có 2 chiếc nồi đất, một chiếc ấm đất và một chiếc niêu đồng và căn nhà lá thông thống, gian ngoài có cái phản gỗ đủ cho 4 chú bộ đội nằm ngang và khoảng trống để kê 2 cái sạp tre nữa làm giường cho 2 chú khác.
Phương có tướng mạo của Bùi Giáng, lúc nào gặp cũng thấy hắn chắp tay sau đít, mặt hơi cúi xuống, đi lại vòng tới vòng lui, miệng lẩm bẩm cái gì đó. Hắn viết bất cứ lúc nào có thể nhưng nhiều nhất là vào buổi tối, 9h tối, 1 hồi kẻng báo chuẩn bị đi ngủ, 9h30 lại 1 hồi, tất cả đều phải trong mùng, sau đó A trưởng hoặc B phó đi kiểm tra khi đã chắc chắn các chiến binh đã yên giấc mới thôi, vậy mà hắn vẫn viết được, nằm viết trong bóng tối quây mùng, chữ như gà mạ, đè lên nhau.
A thông tin thường xuyên bị hắn tra tấn bằng cách nghe thơ văn mà hắn vừa sáng tác, vẫn chưa vừa lòng, hắn lang thang ra gặp bất cứ ai đều bị hắn đè ra nghe thơ, nhiều nhất là những bài thơ về tình yêu mà hắn tưởng tượng ra.
Huấn luyện nhiều, dãi dầu lắm, quần áo phơi chưa khô đã mặc mà mỗi năm chỉ có 2 bộ nên phần lớn vào cuối năm là bộ đội đều mặc quần áo rách, quần áo vá. Phương có sáng kiến được cả tiểu đội áp dụng là cắt ngang ống quần đoạn trên gối lộn trước ra sau. Lộn ống quần rồi sang ống áo nhưng đến chiếc quần đùi thì đành bó tay.
Đã có lần Phương cãi lệnh không chịu đi rừng với lý do không có quần đùi, mà không có quần đùi phải mặc quần dài thì rất nguy hiểm khi vượt thác. Cả đại đội chỉ mỗi mình Phương biết cánh bè, chạy bè. Với chiếc quần đùi mới tinh sắm cho thằng cháu mà chưa kịp trao, mạ Tòng cứu thua cho cả 2, Phương cám ơn mạ Tòng và vui vẻ lên rừng.
Không hiểu sao chuyện trong nhà chưa tỏ ngoài ngõ đã tường, trước đây thuyền của các o Liên Thủy, Mai Thủy đi lấy củi trên rừng theo dòng Kiến Giang xuôi về thường đi sát lạch bên C20 rồi cất tiếng hò đối đáp với mấy chàng lính C20 đang tắm, nhưng giờ họ lại bẻ lái sang bờ bên kia và cất tiếng hò: Ơ hơ ơ …Sông Kiên Giang nước xanh trong chi mà trong cả mấy tầng … là hò là dô. Ơ … Ơ … chứ mà để cho mấy eng bộ đội … ơ… ơ không có quần lặn bơi. Là hò là khoan…. Không quần anh hãy lặn cho sâu … là hò là dô … Lặn sâu mà em vẫn chộ … là hò là dô, là khoan hò khoan…

Cựu binh, nhà thơ Lê Quang Phương (thứ 2 từ trái qua) và tác giả tại cuộc gặp gỡ Về nguồn Hà Tran, 22/12/2018

III.

Mặc dù chỉ có 11 người nhưng A thông tin góp cho đại đôi nhiều nhà văn, nhà thơ nhất, không kể Lê Quang Phương, nhà thơ từng được đại đội nghiễm nhiên thừa nhận từ 45 năm trước, còn có Hà Tùng Sơn nguyên cán bộ giảng dạy môn Văn học Trung Quốc Đại học Quy Nhơn, nhà thơ Lê Sơn (nguyên cán bộ ban Tuyên Giáo Thanh Hóa),nhà thơ Lê Ngọc Sáng, nguyên giáo viên trường THPT Đông Vệ Thanh Hóa. Sáng từng đi diễn tập cùng mình trong đợt tổng kiểm tra tác chiến toàn sư đoàn Thu Đông 1974.
Trước đó mình từng đại diện cho C20 dự hội thao toàn Quân Khu đoạt giải nhì nên rất được tin tưởng. Thiếu tá Nghinh, trưởng ban 2 sư đoàn gọi mình lên.
“Bây giờ các đồng chí có nhiệm vụ lồm quân xeng. Một đại đội địch đã vươt sông Bến Hải. chiếm căn cứ 62 làm đài quan sát thực hiện ý đồ thọc sâu đánh chiếm Quảng Bình”.
Đại đội ấy thực ra chỉ 5 người, gồm 3 trinh sát và 2 thông tin. Cao điểm 62 ở cạnh đường tàu thuộc xã Thái Thủy, mình được cử làm “đại đội trưởng”, 2 thông tin có Sáng (và ai nữa không nhớ) mang theo 1 máy PC 105.
Hàng ngày bọn mình có nhiệm vụ đi đi lại lại, thỉnh thoảng lại đốt một đống khói nhỏ, còn thông tin thì cứ 1 giờ lên sóng một phiên gọi vu vơ “1,2,3,4,5,6,7,8,9,0,9,8,7,6,5,4,3,2,1. Bến Hải gọi Đông Hà 01,01,01 nghe rõ trả lời.”, … cũng có lúc cao hứng “Thái Thủy gọi Xuân Thủy. Vi ai (Vy, tên một cô gái xinh đẹp của Hà Tran) nghe rõ trả lời”.
Sau tiếng o o, bỗng có tiếng cười khúc khích, hình như tiếng của Hà Tùng Sơn (nguyên giảng viên đại học Quy Nhơn) đang làm đài quan sát cho quân đỏ.
Hôm hành quân đến cao điểm 62, khi đi qua cầu đường sắt, phát hiện ra con cá tràu đang lửng lơ tìm bạn, mình lấy AK đòm một phát, con cá ngửa bụng. Sáng bỏ máy xuống mò, con cá quẫy một phát rồi mất dạng, cứ tiếc mãi.
Từ trên đỉnh 62, mình lia ống nhòm, phía Vĩnh Linh có một thôn nép bên hồ xem ra có vẻ trù phú, có bóng vài ba sơn nữ làm cỏ sắn. Trong ánh chiều tà lòng bỗng ngân lên “Sơn nữ ơi, lòng ta như cánh chim chiều”.
Sáng đóng máy rủ thêm đồng đội, báo cáo nghe rõ to – Đi bắn cá đền nhé. Mình nhìn theo, qua ống nhòm hai đồng đội phăm phăm xuống núi, mặt tươi đến đáng ngờ. Quái. Đi bắn cá gì mà lại không mang súng nhỉ.
Tình hình chiến sự vẫn im ắng. Đài phát thanh cả 2 miền Bắc Nam vẫn giọng điệu tố cáo nhau vi phạm Hiệp định Paris. Sau hội thao sư đoàn, chương trình huấn luyện C20 quay về “ Nghiêm. Đi đều … bước, 1,2 có lạt không lạt”.
Sư trưởng xuống thăm. Đại tá Trần Văn Trân, tù binh được Sài Gòn trao trả nhầm, từng là ai-đồ của cán binh C20 nên ai cũng háo hức. Từ sáng, 10 tiểu đội tập hợp vuông thành sắc cạnh trước nhà BCH đại đội chờ.
Sau lễ đón tiếp theo nghi thức nhà binh long trọng đến không ngờ, đại tá đi một vòng, ghé thăm nhà B3, xuống hố xí, vòng lên nhà ăn, rồi vào hội trường. Sư trưởng là người cởi mở, vui tính không đăm đăm như mặt mấy ông làm công tác chính trị. -Chúng ta sẽ đi sâu, đi lâu vì thế phải chuẩn bị thật tốt, ngoài tư tưởng thông suốt, nhuần nhuyễn kỹ chiến thuật thì phải có sức khỏe.
Ông nắm chặt tay giơ cao – Ai làm được Trần Quốc Tuấn? Không có cánh tay nào giơ lên. Sơn bệu (nguyên cán bộ tuyên giáo Thanh Hóa) mặt sắt, to cao nhất bọn, ngồi hàng dưới cùng được mời đứng dậy - Đồng chí có làm được không? Sơn bệu nhanh trí – Dạ em làm được nhưng đây không có cam ạ. 
Muốn khỏe phải ăn no. Đột nhiên ông chuyển qua hỏi C trưởng - ở đây các đồng chí có được ăn ngon, ăn no không? Không chờ câu trả lời, sư trưởng tiếp -có thể ăn chưa ngon nhưng trước hết phải no, no như thế này, ông vỗ bụng bình bịch ra dáng Nguyễn Công Trứ bất cầu bão.
- Chưa no, phải độn thêm bổi. Thiếu rau ư, ông chỉ ra bờ rào cây sắn ngăn cách hội trường với vườn nhà thầy giáo cấp 1, đêm đêm được các chàng tưới tắm nên lá xanh đen – Rau đấy, hái lá non, luộc lên, vắt bỏ nước, vẹc đũa mỡ xào lên, thơm nghẹt mũi. Ở chiến trường mà có hàng sắn như thế này thì quý lắm; -Sắp ra trận bắn nhau rồi mà tại sao ta lại tập nghiêm nghỉ, đi đều? Cả hội trường ngớ ra.
Đúng lúc ấy, Đỗ Xuân Ngôn (liệt sỹ, hy sinh trong trận Định Quán) thò tay ra trước nhéo một cái rõ đau vào hông Hà Tùng Sơn, giật mình HTS quay lại thì sư trưởng chỉ luôn vào hắn – Đồng chí. Xin mời đồng chí trả lời. Bất đắc dĩ HTS phải lập cập đứng dậy, ấp a ấp úng. Sư trưởng cười, cả hội trường cười theo.
Sau chuyến thăm của sư trưởng, C20 được tổ chức lại, non nửa được tăng cường cho C20 của 3 trung đoàn chuẩn bị cho trận quyết chiến cuối cùng vào Sài Gòn - Gia Định.
Cuối tháng 12/1974, tôi cùng Trần Nga, Đinh Trọng Ngân (đã hy sinh) vác ba lô về C20 Trụng đoàn 266. Mùng 4 tết Ất Mão (14/2/1975) sư đoàn làm lễ xuất quân tại một trảng đất cạnh đường quốc lộ 15, vượt Trường Sơn thẳng tiến vào Phước Long (Bình Phước hiện nay) trên 570 chiếc xe quân sự mới cáu cạnh.
Tạm biệt nhé, xóm nhỏ Hà Tran.