15 tháng 5, 2013

Những nhầm lẫn dễ thương


                                              Chử Anh Đào

          Nhầm lẫn thường gây ra đáng tiếc, thậm chí hậu quả khôn lường. Nhưng cũng có những nhầm lẫn thật dễ thương, khả dĩ thể tất. Hãy xét một số trường hợp trong thơ văn xưa nay.
          Những câu thơ “ Sông Cầu nước chảy lơ thơ/ Đôi ta thương nhớ bao giờ cho nguôi”; “ Tháp Mười đẹp nhất bông sen/ Việt Nam đẹp nhất có tên Cụ Hồ” một thời và cho tới tận bây giờ nhiều người vẫn đinh ninh là ca dao thực ra là của một nhà thơ có tên tuổi là Bảo Định Giang.
          Lại có những trường hợp, vì những lí do tế nhị, nhà thơ phải lấy những cái tên khác. Tác giả “ Núi Mường Hung, dòng sông Mã” Cẩm Giang đã lấy họ tên người Thái là Cầm Vĩnh Ui, Bạc Văn Ùi khi viết các bài “ Em tắm”, “ Nhớ vợ”. Cha đẻ là Ngọc Anh viết “Bóng cây Kơ nia” nhưng lại “ khai sinh” tên bố của tác phẩm là cả dân tộc Hơ rê!
          Tương tự như thế, rất nhiều người hiện nay coi bản dịch khuyết danh sau đây là ca dao:
                             Cày đồng đang buổi ban trưa
                   Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
                             Ai ơi bưng bát cơm đầy
                   Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần
          Thực ra, đây là bản dịch bài thơ “ Mẫn nông” ( Nhớ cảnh làm ruộng) hoặc tên khác là “ Sừ huề” ( Bừa ruộng) của nhà thơ Lí Thân (772- 846) người Vô Tích, Nhuận Châu đời Đường. Phiên âm:
                             Sừ huề nhật đương ngọ
                             Hãn trích điền hạ thổ
                             Thùy tri bàn trung xan
                             Lạp lạp giai tân khổ
          Dịch nghĩa:
                             Bừa ruộng ngày chính lúc đang trưa
                             Mồ hôi tuôn đầm đìa xuống ruộng đất
                             Ai biết trong bữa ăn
                             Mỗi hạt ( cơm) đều có cay và đắng?
          Cụ Khương Hữu Dụng dịch:
                             Xới lúa trời đứng bóng
                             Mồ hôi đổ xuống ruộng
                             Ai biết cơm trong mâm
                             Hạt hạt đều cay đắng.
          Đến nay đã có ít nhất 5 bản dịch, nhưng rõ ràng chưa có bản nào lại sát hợp, nhuần nhuyễn và nghệ thuật như bản khuyết danh đã dẫn ở trên. Nó khiến người ta rưng rưng niềm biết ơn vô hạn với những người nông dân quanh năm hai sương một nắng, nhọc nhằn làm ra hạt gạo nuôi sống mọi người.
                                                                   PK 15.5.2013
                                                                             C.A.Đ