Một kỉ niệm với Thầy Hoàng Như Mai

Ngày 26 tháng 1năm 2013, tại khách sạn Caravelle, với sự chứng kiến của lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo và lãnh đạo các ban, ngành Tp. Hồ Chí Minh, Trường Đại học Văn Hiến đã long trọng tổ chức buổi lễ công bố các quyết định của Bộ GD và ĐT về việc công nhận các chức danh Chủ tịch HĐQT và Hiệu trưởng Nhà trường.

Trong nhiều quan khách đến tham dự buổi lễ có ý nghĩa lịch sử này, lãnh đạo trường và Ban tổ chức buổi lễ rất chú trọng đến việc tiếp đón và giới thiệu một vị khách rất đặc biệt: Giáo sư, Nhà giáo nhân dân Hoàng Như Mai, thành viên sáng lập Trường Đại học Văn Hiến.

Tôi khi đó đang làm việc ở Phòng Tổ chức – Hành chính được lãnh đạo trường phân công làm công tác tổ chức và dẫn chương trình buổi lễ. Do có rất nhiều khách VIP cần được trân trọng giới thiệu, việc sắp xếp giới thiệu phải đảm bảo một trật tự hợp lí càng được chú trọng. Vấn đề đặt ra lúc này là ai được giới thiệu trước, ai giới thiệu sau. Có người nói với tôi: Ông phải nhớ giới thiệu Thầy Hoàng Như Mai lên đầu tiên đấy, với người như Thầy mà giới thiệu sau là không được đâu.v.v.  Việc này, những ai đã từng điều hành và tổ chức một sự kiện quan trọng mới thấy hết cái tế nhị của nó.

Quan sát toàn bộ khán phòng, thấy Thầy Hoàng Như Mai ngồi ở hàng ghế danh dự đầu tiên với các khách VIP và lãnh đạo Nhà trường, tôi đến chào Thầy và xin phép để buổi lễ được bắt đầu.

Hôm ấy, sau khi trân trọng giới thiệu trước các vị đại diện lãnh đạo Bộ GD và ĐT, lãnh đạo Thành phố xong, tôi hướng về Thầy và “đặc biệt giới thiệu: Giáo sư, NGND Hoàng Như Mai,  thành viên sáng lập Trường Đại học Văn Hiến, vị đại sư của ngành giáo dục Việt Nam, người Thầy của những người Thầy trong ngành nghiên cứu và giảng dạy văn học của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, dù tuổi đã cao sức khỏe đã yếu nhưng vì sự quan tâm và tình cảm lớn với Trường Đại học Văn Hiến, Thầy đã có mặt tham dự buổi lễ hôm nay của chúng ta”. Lời giới thiệu của tôi chưa ngừng hẳn, Thầy Hoàng Như Mai đã đứng dậy hai tay nắm vào nhau giơ lên cao chào mọi người trong tiếng vỗ tay kéo dài như không muốn dứt.

Sau đó tôi còn thay mặt ban tổ chức mời Thầy phát biểu và Thầy đã có một bài nói ngẫu hứng sinh động và tâm huyết. Thầy lưu ý lãnh đạo Nhà trường phải tổ chức tốt hoạt động đào tạo để trường VHU phát triển.
Sau buổi lễ Thầy không ở lại dự tiệc, tôi đứng bên cửa tiễn Thầy ra về. Thầy đã bắt tay tôi và nói: Được.

Đó là những phút giây cảm động của một giáo sư bậc thầy với các thế hệ thầy và trò Trường Đại học Văn Hiến. Đó cũng là những phút giây nhớ đời của các cán bộ, giảng viên, nhân viên và sinh viên Đại học Văn Hiến bởi sau đó không lâu, vào ngày 27 tháng 9 năm 2013, Thầy Hoàng Như Mai đã vĩnh biệt chúng ta để về với thế giới người hiền, hưởng thọ 95 tuổi.

Thầy Hoàng Như Mai phát biểu tại buổi lễ của VHU; khách sạn Caravelle, 26 tháng 1 năm 2013

Mới đó mà Thầy Hoàng Như Mai đi xa đã 2 năm tròn. Thầy đi xa nhưng hình bóng của Thầy, sự nghiệp giáo dục với những cuốn giáo trình, những bài giảng uyên bác và hấp dẫn của Thầy thì vẫn còn mãi với các thế hệ giảng viên và sinh viên ngành văn học nước nhà như một cây đại thụ luôn tỏa bóng mát cho đời. Vẫn còn đây dư ba của những câu thơ Thầy đã tự trào khi vào tuổi bát thập:

Cuộc đời vinh nhục vui buồn

Sắc – không, không – sắc há còn vấn vương

Bao giờ đến lượt lên đường

Thì như một chiếc lá vàng gió bay.

Hình ảnh "chiếc lá vàng” lìa cành bay trong gió cũng chính là sự ra đi thanh thản của Thầy Hoàng Như Mai sau cả một cuộc đời cống hiến nhựa sống cho đời, cho các thế hệ học trò, và cho đất nước.

         

Gặp bạn ở Tiếng Thu

Hôm qua Trần Kỳ Trung từ Hội An vô có công chuyện. Tôi làm xe ôm chở Trung đi lòng vòng mấy chỗ trên Gò Vấp, xong việc liền ới cho Vũ Tiến Thu. Hắn bảo hai ông đến Thảo Điền ngay, tui chờ.

Vũ Tiến Thu và Trần Kỳ Trung trước cùng dạy với nhau ở khoa sử QNU. Hai lão ở tầng 2, tôi ở tầng 3 khu nhà tu viện độc thân của CBGD thời đó. Rồi cuộc đời xô đẩy, Thu vô SG đã 25 năm nay, giờ là ông chủ cuả quán café Tiếng Thu rất nên thơ bên khu Thảo Điền quận 2.

Ba thằng bạn từng cùng dạy với nhau một trường lâu ngày gặp lại, chuyện cứ nổ như bắp rang và cười vang sung sướng. Bao nhiêu kỉ niệm xưa ùa về được ôn lại đầy đủ và hóm hỉnh, nhất là qua giọng điệu rất chi là tào lao của Thu và Trung.
Trần Kỳ Trung nhắc lại kỉ niệm ngày tôi về QNU làm GV hồi tháng 12 năm 79. Trung và Vân Nga văn đang đứng nói chuyện với nhau trên ban công tầng hai thì thấy từ cổng đi bộ vô một tay mặc áo bộ đội, vai mang ba lô lính, đầu đội nón lá kè xứ Nghệ. Trung nói với Vân: lại có thêm một thằng nữa nhập bọn với quân ta đây. 
Mới đó mà đã 35 năm trôi qua.
Chúng tôi vui vì đã thoát được cái thời dã man của một cuộc sống gian khổ nghèo khó nhưng lại luôn nhớ về nó.

Mới gặp thì uống café. Ngồi thêm đến trưa thì bia và đồ nhậu được dọn ra. 15h kết thúc cuộc gặp bằng tô mì Quảng chính hiệu nóng hổi rồi tôi thồ Trần Kỳ Trung ra thẳng sân bay để về lại Hội An.

Chỉ cần thế là có được một ngày vui.

Khi cafe sáng Vũ Tiến Thu làm câu đối: Sáng cho anh ngậm đắng.... Trái sang: Trần Kỳ Trung, Vũ Tiến Thu, HTS và thằng cu cháu ngoại của Thu 

Khi uống bia với mồi nhậu trưa Thu lại viết tiếp câu: Trưa cùng anh nuốt cay...

Chuyện hôm qua

Biết Nguyễn Hữu Dỵ vô Sài Gòn thăm con cháu đang ở bên khu chung cư Bình Khánh quận 2, hôm qua tranh thủ giờ nghỉ trưa tôi chạy sang chơi với Dỵ. Đến nơi ngoài vợ chồng Dỵ thấy còn có anh ruột của Dỵ là anh Kỳ, sinh viên khóa 10 khoa Toán trường Vinh, sau nhiều năm làm hiệu trưởng một trường cấp 3 ở Ba Đồn đã nghỉ hưu được 5 năm; họa sĩ Cao Thế Lịch cũng từ Vinh vào chơi SG.

Gần căn hộ của con trai Dỵ là căn hộ của bạn học cùng lớp cấp 3 với tôi BS. Phạm Bá Chiểu đang ở như độc thân để báo hiếu ngày ngày chăm nuôi mẹ già nay đã 84 tuổi. Thế là cả bọn rồng rắn kéo nhau sang căn hộ của Chiểu để thăm mẹ già của bạn.

Tôi với anh Kỳ và Cao Thế Lịch bước vô căn hộ của Chiểu trước. Anh Kỳ mau miệng: cháu chào bác ạ. Mẹ Phạm Bá Chiểu đang xào nấu món gì đó cho anh em tôi uống rượu (vì đã được báo trước) trong bếp liền quay lại: chào các cháu. Dỵ vô sau cùng với cái điếu cày xứ Nghệ bất li thân trên tay, đã cúi đầu lễ phép: cháu chào bác ạ. Mẹ Phạm Bá Chiểu vừa chợt trông thấy Dỵ, môt ông râu tóc lòa xòa nhìn cứ như cha già dân tộc bỗng đâu xuất hiện trong nhà mình vội buông đũa xào rau với thịt bò trên bếp quay sang đáp lễ cúi chào lại Dỵ: Dạ, không dám, chào cụ a.

Cả bọn gồm 5 thằng đàn ông chúng tôi cười vang như sấm.

Anh Kỳ năm nay tròn 65, lớn hơn tôi 4 tuổi, tôi hơn Dỵ một tuổi. Vậy mà trong mắt mẹ Phạm Bá Chiểu, anh Kỳ, tôi và Cao Thế Lịch được cụ coi là hàng con cháu trong nhà (như Phạm Bá Chiểu con trai cụ); riêng Nguyễn Hữu Dỵ, học sau tôi một khóa, nhỏ hơn tôi một tuổi, đúng ngày hôm nay, mùng 1 tháng 10, nhằm ngày quốc tế người cao tuổi hắn vừa tròn 60 tuổi được Trường Đại học Vinh cấp quyết định nghỉ hưu sau nhiều chục năm làm giảng viên trường này, vậy mà lại được cụ già 84 tuổi nâng cấp thành hàng bậc cụ. Hắn cười sung sướng lắm, chòm râu dài phất phơ cứ rung rung trong gió chiều Bình Khánh.

Suốt cuộc nhậu trưa qua, thỉnh thoảng anh em chúng tôi nhắc lại câu chuyện cụ Dỵ ạ để được cùng cười thú vị.

Trái qua: Nguyễn Hữu Dỵ, Hà Tùng Sơn, anh gì đó bạn của Cao Thế Lịch, Phạm Bá Chiểu, Mẹ Phạm Bá Chiểu, anh Kỳ (Ảnh: Cao Thế Lịch).

                             Anh Kỳ thứ 2 trái sang,  Dỵ bế cháu nội giữa

                                      Chân dung Nguyễn Hữu Dỵ

 P/S: ảnh trong bài từ facebook Dỵ Nguyễn Hữu

Nguyễn Hữu Dỵ

Nguyễn Hữu Dỵ học khóa 13 Khoa Văn ĐHSP Vinh. Tôi học trước Dỵ một khóa, khóa 12. Hết năm thứ nhất lên năm hai khi khóa 13 của Dỵ nhập học cũng là lúc tôi rời trường đi lính.

Ngày hết chiến tranh tôi trở lại VU học tiếp ở khóa 16 thì Dỵ đã tốt nghiệp và được giữ lại trường làm giảng viên ngôn ngữ học. Tôi nhìn hắn mà lấy làm ngưỡng mộ. Xem hắn như một hình mẫu để phấn đấu học hành.

Từ chỗ là khóa đàn em, sau 4 năm đi lính trở về, vai trò giữa Dỵ và tôi thay đổi hoàn toàn. Dỵ làm thầy còn tôi làm trò.

Nhưng tình bạn bè quí mến nhau giữa hai chúng tôi thì không thay đổi chút nào. Nhà Dỵ ngày ấy là một ngôi nhà lợp lá kè vách nứa đơn sơ giản dị như nhà sàn Bác Hồ ở Thủ đô gió ngàn. Căn nhà ấy nằm ngay cổng chợ Vinh, những năm học đại học và cả hai năm cao học ở VU tôi thường lên nhà Dỵ tán tào lao. Vui đáo để.

Tôi thích Dỵ không phải vì hắn cùng quê QB với tôi (với tôi khái niệm đồng hương không có giá trị gì) mà chỉ đơn giản là vì cái cá tính và phong cách sống không giống ai của hắn.

Hôm qua vô phây của Dỵ thấy vợ chồng hắn mới đổ bộ vô Sài Gòn thăm nhà con trai ở chung cư Bình Khánh bên quận 2, liền gọi ngay cho hắn và hôm nay tôi đã có mặt ở Bình Khánh để hội ngộ với nhau sau nhiều năm xa cách. Chúng tôi đã có một buổi chiều hàn huyên rôm rả vô cùng.

Thế giới phẳng muôn năm.

                                     Nguyễn Hữu Dỵ và HTS

 HTS với vợ chồng Nguyễn Hữu Dỵ. Thế giới phẳng tuyệt vời. Dỵ bảo vô SG 2 ngày rồi nhưng chưa đi đâu. Chỉ ngồi yên trong căn hộ của con trai và nối mạng liên lạc với toàn thế giới.

Thằng cháu nội vừa đầy tháng của Dỵ ở chung cư Bình Khánh Quận 2, SNG.

   

                           Nguyễn Hữu Dỵ nâng niu thằng cháu nội vừa đầy tháng

P/S: Ảnh trong bài từ facebook Dỵ Nguyễn Hữu

Lời tri ân

PHÁT BIỂU CỦA HIỆU TRƯỞNG

TRƯỜNG ĐHVH TRI ÂN CÁC GIẢNG VIÊN - CBNV NGHỈ VIỆC

VÀ CHUYỂN CÔNG TÁC

TP.Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 9 năm 2015

 Kính thưa quý đại biểu

 Kính thưa quý thầy cô

Thay mặt lãnh đạo Nhà trường, tôi rất lấy làm hân hạnh phát biểu những lời tri ân gửi đến quý thầy cô được nghỉ việc và chuyển vị trí công tác trong dịp này. 

Kể từ ngày thành lập năm 1997 đến nay, trải qua 18 năm xây dựng và phát triển, Trường Đại học Văn Hiến chúng ta đã vinh dự tiếp nhận nhiều thế hệ thầy cô về công tác và cống hiến cho sự nghiệp của Nhà trường. Trong tiến trình lịch sử ấy, do những lí do khác nhau, nhiều thầy cô giáo đã được nghỉ công tác hoặc chuyển sang vị trí công việc khác. Và hôm nay cũng vậy, trường chúng ta tổ chức buổi lễ trang trọng và ấm cúng này để chia tay những thầy cô giáo được nghỉ việc và chuyển công tác khác trong năm nay.

Kính thưa quý thầy cô

Theo danh sách đã công bố, trong số những thầy cô nghỉ việc và chuyển công tác năm nay, có nhiều thầy cô đã gắn bó với Trường Đại học Văn Hiến từ những năm đầu thành lập. Trải qua bao thác ghềnh của thời cuộc, trải qua những biến thiên của lịch sử với không ít thăng trầm, Trường Đại học Văn Hiến vẫn tồn tại vững chắc và đang ngày càng phát triển. Hôm nay, dù còn nhiều khó khăn và thách thức ở phía trước, Trường Đại học Văn Hiến của chúng ta đang đứng trước vận hội mới để trở thành một trường đại học có tầm cỡ trong nước. Để có được điều đó, chúng tôi, những người ở lại không bao giờ quên sự đóng góp nhiệt tình và to lớn của quý thầy cô đã nghỉ công tác trước đây và hôm nay. Lãnh đạo Nhà trường luôn trân trọng và đánh giá cao sự cống hiến của quý thầy cô trên nhiều lĩnh vực hoạt động của trường ta.

Quý thầy cô có quyền tự hào về những năm tháng đã làm việc hết mình cho Nhà trường, cho cuộc sống và cho chính bản thân mình.

Thưa quý thầy cô

Trường Đại học Văn Hiến chúng ta vừa đi qua một mùa tuyển sinh nhiều thắng lợi và những ngày này đang hăm hở bước vào một năm học mới với niềm tin tưởng vững chắc ở tương lai.

Hôm nay, dù không muốn chia tay nhưng vẫn phải nói lời tạm biệt, dù cuộc chia tay nào cũng chứa đựng nhiều nỗi ưu tư và niềm xúc động, nhưng trong sự rền vang của tiếng trống chào năm học mới, trong sự âm vang của những lời ca tiếng hát Văn Hiến trẻ trung yêu đời, chúng tôi đã thấy được những nụ cười rạng rỡ, những cái bắt tay chứa đầy sự tin yêu của quý thầy cô trong cuộc gặp gỡ và chia tay nhiều cảm xúc này.

Chúng tôi hiểu rằng, cái cảm giác phải rời xa những gì thân thuộc, gắn bó gần gũi trong những tháng ngày đồng cam cộng khổ đã qua giữa chúng tôi, những người ở lại và những thầy cô nghỉ công tác hoặc được chuyển sang công tác khác với biết bao kỷ niệm vui buồn, sẽ là những ngọn lửa cháy hết mình để thắp lên truyền thống Đại học Văn Hiến, thắp lên truyền thống hiếu học và hăm hở cống hiến tài năng, trí tuệ và sức lực của mình cho đất nước.   

Trong dòng chảy bất tận của thời gian, trong guồng quay hối hả của cuộc sống bộn bề, hi vọng mỗi chúng ta dù đang tiếp tục ở lại phục vụ Nhà trường hay nghỉ  việc, chuyển sang công tác khác, mỗi chúng ta vẫn sẽ mãi cùng nhau hướng về một niềm tin vững chắc ở tương lai. Đó là tương lai của Trường Đại học Văn Hiến và tương lai của mỗi chúng ta.

Nói như vậy, tôi cũng mong rằng, trong buổi chia tay lưu luyến này, quý thầy cô sẽ thông cảm mà bỏ qua cho những gì còn khiếm khuyết không thể tránh khỏi của lãnh đạo Nhà trường trong thời gian qua. 

Thực lòng, trong buổi lễ cảm động hôm nay, toàn thể giảng viên, cán bộ và nhân viên của trường ta chỉ muốn chia sẻ tâm tình, trao nhau những lời chúc tốt đẹp, những bó hoa tươi thắm, những món quà lưu niệm như một lời cảm ơn sâu sắc đến quý thầy cô.

Thay mặt lãnh đạo Nhà trường, tôi xin khẳng định rằng, những quý thầy cô có quyết định nghỉ việc hoặc chuyển giao công việc hôm nay đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình. Chúng tôi khẳng định rằng, trên mọi vị trí công tác được giao, quý thầy cô với tất cả trách nhiệm và lòng tự trọng chính đáng của mình, đã vượt lên những khó khăn trong công việc và trong đời thường để yên tâm công tác và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.

Với tất cả sự chân thành của mình, tôi trân trọng tri ân và vô cùng cảm ơn những tấm lòng tâm huyết với nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm với công việc, cùng chung tay vì sự phát triển Trường Đại học Văn Hiến của quý thầy cô thân yêu. Tinh thần ấy của quý thầy cô sẽ đồng hành mãi mãi với chúng tôi, với các thế hệ hiện tại và tương lai của Trường Đại học Văn Hiến như một dòng chảy mạnh mẽ không bao giờ ngừng nghỉ trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo của chúng ta.

Thưa quý thầy cô!

Trong không khí náo nức của một năm học năm học mới, nhìn lại những năm tháng đã đi qua với sự cống hiến to lớn của quý thầy cô, chúng tôi xin hứa sẽ luôn trân trọng quá khứ, trân trọng những lớp người đi trước như một hành trang tinh thần quý báu, như một yếu tố quan trọng mà chúng tôi sẽ mãi mãi mang theo để tạo lập những giá trị bền vững cho tương lai Trường Đại học Văn Hiến.

Bằng tất cả lòng kính trọng và tình cảm sâu kín của mình, chúng tôi tin tưởng rằng, quý thầy cô dù nghỉ việc hoặc chuyển công tác khác, vẫn sẽ luôn quan tâm và đồng hành cùng chúng tôi trên con đường xây dựng và phát triển của Nhà trường.

Thay mặt lãnh đạo Nhà trường, kính chúc quý thầy cô cùng gia đình luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và tiếp tục có những đóng góp cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo của Trường Đại học Văn Hiến cũng như cho đất nước.

Xin trân trọng cảm ơn.

Nguyễn Du làm quan triều Nguyễn

Tiến tới kỉ niệm 250 năm sinh Nguyễn Du (1765-2015)

                                                                                                                                                                                                                 Chử Anh Đào

          Những năm đầu thế kỉ XIX lịch sử bước vào giai đoạn đen tối. Tây Sơn ngày càng nguy ngập. Thế lực phản động bành trướng. Một nhóm quí tộc lưu vong thừa lúc nhân dân mệt mỏi, thất vọng trước kết cục bi đát của phong trào Tây Sơn, dựa vào tư bản Pháp đã cướp được chính quyền.

          Trong những ngày ấy, Nguyễn Du từ bỏ cuộc sống ẩn dật, ra làm quan. Việc nhà thơ ra làm quan cho triều Nguyễn có thể có nhiều lí do: Có lệnh gọi mà ông không thể chối từ (theo gia phả); do Gia Long lên làm vua trong tình thế có nhiều thuận lợi trong việc thu phục hàng ngũ trí thức phong kiến đương thời; do sinh kế quẫn bách; do Nguyễn không chịu được thêm nữa cuộc sống ẩn dật tù túng đã sáu năm dưới chân núi Hồng? Dù với lí do nào chăng nữa thì việc Nguyễn Du ra làm quan là một thực tế mà ông phải ân hận suốt đời.

          
Những ngày làm quan, được hưởng bổng lộc, Nguyễn Du vẫn còn than thở: "Bạch đầu sở kế duy y thực"* (Đầu bạc mà chỉ lo mỗi chuyện cơm áo). Nhiều lần Nguyễn Du muốn treo mũ áo ra về nhưng tình cảnh nhà mười miệng ăn đang kêu đói ở phía bắc Hoành sơn (Thập khẩu đề cơ Hoành Lĩnh bắc) buộc ông phải tạm gác thú rau thuần cá vược.

          Trong thời gian làm quan, Nguyễn Du cũng được Gia Long tin dùng, cất nhắc. (Thời Nguyễn, những người làm quan gặp trắc trở, thăng giáng bất thường không ít). Nguyễn Du từ một chức công danh nhỏ ở một châu lần lần cũng được đứng vào hàng ngũ đại thần chốn triều đường. Được tin dùng cất nhắc như vậy, Nguyễn Du đã phải lo ngại:

                   Hoa đào chớ cậy được chúa xuân yêu dấu

                   (Vì) bên cạnh có dì gió tính hết sức hay ghen

          Cái ơn tri ngộ của Gia Long làm Nguyễn Du hết sức áy náy vì chưa báo đáp được mảy may. Tuy nhiên, trong đời sống bản thân, không có việc nào làm Nguyễn Du tủi hổ và buồn chán với chính mình bằng việc đã nhận ra làm quan. Ngay từ đầu bước vào con đường này, Nguyễn Du đã ân hận:

                   Viên ngọc trong đá không còn giữ được bộ mặt thật nữa rồi.

          Cái "nghề" này đương thời, Nguyễn Du thấy không phù hợp với bộ xương của mình. Nó làm cho người ta"Không bệnh mà lưng cứ khom khom", "Vui hay buồn cũng phải tính toán". Trên trường đua danh lợi, dáng cười hay dáng nhăn mặt cũng không được tự nhiên, không còn là sở hữu riêng của mình nữa mà thuộc về những người khác, của người khác. Hàng ngày Nguyễn Du thấy tấm thân sáu thước của mình bị câu thúc "cứ vất vả mãi"; thấy mình"đã là vật trong lồng cũi", không thể tìm lại cuộc sống tự do phóng khoáng nữa. Nhà thơ xấu hổ, xót xa:

                   Hoa cúc vàng năm ngoái nay lại nở

                   Hãy vì ta mà tạ từ cây tùng, tảng đá ở núi Hồng

                   (Ta) không còn mặt mũi nào trông thấy các bạn đồng minh nữa

          Những chế độ có áp bức, bất công là chế độ không thể dung hòa con người phận sự và con người cá nhân trong mỗi một con người!

          Biết thế nhưng hoàn cảnh bo bức để gia đình no đủ và yên ổn bản thân đã làm cho nhà thơ không thể nào thoát ra được những trói buộc cung đình. Nguyễn Du đành phải kéo dài cuộc sống tẻ nhạt trong cái "nghề" mà mình chán ghét này. Đã thế "Khi có việc, bọn nha lại đều lên mặt với ta". Có lúc ông bực dọc phát tức với chính mình: "Đầu bạc mãi vẫn chẳng chết".

          Nguyễn Du ghét cái "nghề" này nhưng tiếp xúc với môi trường chán ngắt của những người quyền quí trong xã hội, nhà thơ đã có dịp hiểu rõ lối sống nhơ nhớp của họ. Trong số này, đáng khinh nhất là những kẻ cơ hội hãnh tiến. Đây là những kẻ ít nhiều có công theo Gia Long ra làm vua. Nguyễn Du ghi lại những bộ mặt giả nhân giả nghĩa "cứng nhắc như lưỡi mác"; những điệu múa rất khéo: "Múa mà để lộ ra cái vẻ ngoài văn hoa tốt đẹp", mà giấu kín được bên trong"chất độc giết người". Với nghệ thuật "vật hóa", nhà thơ đã khái quát:

          Họ đi ra ngoài thì ngựa ngựa xe xe, ở nhà thì vênh vênh váo váo

          Đứng ngồi bàn tán tựa ông Cao ông Quì

          Không để lộ vuốt nanh, sừng và nọc độc

          Nhưng cắn xé thịt người ngọt xớt như đường.

                                                (Phản chiêu hồn)

          Bọn này nhân danh đủ thứ cao đẹp thiêng liêng để tiện bề làm những điều xấu xa nhất. Nguyễn Du biết rõ điều này. Ông đã nhân danh con người để phê phán, lên án những kẻ mất tính người, chà đạp lên cuộc sống con người. Tác giả đồng nghĩa chúng với "rồng rắn quỉ quái, sài lang, ruồi xanh, đầu trâu mặt ngựa, mặt mo, giống hôi tanh..." với những bộ râu vểnh như mác, những cái lưỡi ba tấc và nọc độc trong tim...Bọn người này là sản phẩm của cái chính quyền đối lập với nhân dân ngay từ khi nó còn phôi thai. Cũng giai cấp ấy do chính quyền không còn nhựa sống nắm giữ đã đẻ ra một lớp con cháu Tô Tần. Lớp người này gắng xoay xở bằng mọi cách để giành cho được quyền cao chức trọng cốt mưu cầu danh lợi cho bản thân.

          Nhận thức của Nguyễn Du về những người cùng giai cấp của mình căn bản cũng là nhận thức của quần chúng lao động bị áp bức bóc lột. Vì vậy, các tác phẩm của nhà thơ có gí trị tố cáo mạnh mẽ và giá trị nhân văn sâu sắc./.

                                                                                                     C.A.Đ

* Những câu trích trong bài viết lấy từ phần dịch nghĩa "Nguyễn Du- Thơ chữ Hán"- NXB Văn học. H.1965.

Trở lại Mũi Né

Năm nay trường tôi tổ chức đi nghỉ mát thường niên muộn một tháng so với mọi năm. Đáng lẽ chuyến đi từ giữa tháng 8 nhưng chuyện tuyển sinh kì quặc năm nay là mang tính sống còn nên dời sang giữa tháng 9, từ 13 đến 15.

Đây là lần thứ 2 tôi đi nghỉ mát Mũi Né. Lần này ban tổ chức đổi món không ở villa nữa mà chuyển sang ở căn hộ chung cư dành cho nghỉ dưỡng Ocean Vista. Tôi với LS Nhi được phân ở cùng 1 căn hộ với phòng ngủ, phòng khách và đặc biệt là phòng bếp được trang bị đầy đủ các vật dụng cho một cuộc sống tự do, tự tay mình đi chợ rồi về tự đun nấu lấy mà ăn theo ý muốn. Chỉ cần đi bộ ra chợ làng chài ngoài bờ biển gần đó mua vài mớ tôm rau cá mực về nấu khoảng 30’ là có ăn tươi roi rói.

Tuy nhiên tôi và ông bạn vong niên không ngu gì mà lặn lội ra chợ và chui vô bếp để mới có ăn.

Ngày 3 bữa chúng tôi chung thủy với nhà hàng các kiểu và điệp khúc ăn ngủ tắm (hồ và biển).

Đi 3 ngày thì không kịp lên cân (điều mà tôi không muốn) nhưng thấy cơ thể và đầu óc thư giãn hẳn ra.

Chiều nay về lại Thành phố trong trận mưa to lịch sử của Sài Gòn. Mưa tối giời tối đất. Xe chạy trên xa lộ Hà Nội nước ngập nửa bánh. Vào lúc tôi ngồi gõ những dòng chữ này thì trời vẫn mưa như trút. Hàng vạn con người giờ này vẫn đang bị giam chân trên các con đường đã hóa thành sông. 

Căn hộ cao cấp nên phòng ngủ rất đẹp và rộng và gọn gàng, khộng lộn xộn lôi thôi như phòng ngủ nhà tôi 

 Thêm phòng khách cũng rộng. Thầy Nhi thường nằm đây ngủ luôn mà không thèm đoái hoài tới phòng ngủ. Ổng bảo mình ngủ ngon hơn khi nằm tạm bợ ở phòng khách, nếu lên giường nằm đàng hoàng có khi lại khó ngủ. Rất giống tôi.

Dù không khoái nấu ăn nhưng thầy trò tôi được sở hữu hẳn một căn bếp với đầy đủ các vật dụng để làm bếp như soong nồi, đồ nấu từ chai nước mắm, chén đũa, bếp hồng ngoại, lò nướng, lọ dầu ăn, tủ lạnh lớn... và bộ bàn ăn. Chỉ có điều là suốt 3 ngày ở đây, chúng tôi không màng đến nó. Ngu gì chứ.

                          Cạnh chung cư là hồ bơi lớn. Ngày 2 lần tôi bì bõm ở đây

 Đi bộ khoảng trăm mét là tới biển. Biển Mũi Né phẳng, cát sạch trắng phau và sóng rất nhẹ. Hợp với thằng không biết bơi như tôi, chỉ ra ngập tới rốn là OK.

 Thầy Nhi, người trước 30 tháng 4 năm 1975  từng đóng lon thiếu úy quân đội VNCH và hành nghề luật sư tại Sài Gòn. Năm nay thầy 75 tuổi, hết tháng 9 này mới chính thức nghỉ làm việc. Trên con đường từ chung cư ra biển

                               Tôi chụp cho thầy, rồi thầy chụp cho tôi

  Từ ban công nhìn ra biển cả Phan Thiết thật đẹp. Mỗi căn hộ ở đây có giá 2 tỉ đồng. LS Nhi hỏi nếu có ai đó cho ông một căn hộ ở đây mỗi năm ra nghỉ dưỡng vài lần ông có lấy không. Tôi nói là lấy nhưng sẽ bán ngay rồi đem 2 tỉ gửi tiết kiệm ngân hàng lấy lãi đi thuê biệt thự ở sướng hơn.

Khu nghỉ dưỡng Ocean Vista rộng 8ha, mật độ xây dựng chỉ  22%, có 5 tòa chung cư cao từ 4 đến 7 tầng với 557 phòng ngủ, căn hộ nhỏ nhất 80m2, lớn nhất 250m2. Khung cảnh và tiện nghi đủ để làm hài lòng ngay cả những vị khách khó tính nhất.

Chuyện nhức đầu

Vợ chồng LS Nhi, ông bạn vong niên của tôi vừa có chuyến nghỉ phép hành hương ra Bắc để họp họ về. Họ của ông lớn lắm, mỗi lần họp có cả mấy trăm người. Trong họ, tầm đại gia có hàng chục vị nên mọi người đi họp chỉ tốn mỗi tiền đi lại, còn chi phí ăn ở quà cáp… đã có các đại gia bao hết. Đã thế những người già trên 80 tuổi còn được ban tổ chức tặng  phong bao mừng thọ 1 triệu đồng nữa. Họp họ mà được vậy kể cũng sướng, nếu là tôi mỗi tháng đi một lần cũng được.

Trở lại Sài Gòn, chiều qua ông ghé phòng làm việc của tôi kể chuyện về chuyến đi. Tôi gọi điện kêu càfe cantin mời ông rồi hỏi: Thầy đi chắc vui.

Với chất giọng trầm lắng ông nói chuyến đi đáng lẽ ra sẽ rất vui rất hoàn hảo nếu không tính đến vụ để quên cái bóp với toàn bộ giấy tờ như cmnd, cà vẹt xe, bằng lái các loại… cùng mấy triệu bạc trên taxi ở Hà Nội. 
Tôi nghe mà rùng cả mình và vô cùng thông cảm với ông khi nghĩ đến hành trình gian truân sắp tới ông phải cất công làm lại các loại giấy tờ tùy thân giữa cái Tp đất rất rộng và người rất đông này.

Nhưng rồi ông bảo: Mất cái bóp cũng mệt nhưng không mệt bằng vụ mụ vợ suốt ngày càu nhàu vì cái sự lơ đễnh của mình. Ông tính hễ bận việc gì thì thôi, chứ mà rảnh rỗi là bả lại lôi chuyện mình làm mất bóp ra dằn dá. Đến nhức cả đầu.  Suốt cả tuần nằm khách sạn ở Hà Nội như thế. Về lại SG mấy ngày nay rồi vẫn cứ như thế. Bản trường ca toàn điệp khúc này mình thấy hình như không có chương kết đối với bà vợ mình. Ông tính tôi phải làm sao bây giờ.

Với tất cả kinh nghiệm xương máu của mình, tôi chia sẻ sự đắng lòng này của ông và khuyên ông nên thực hiện chính sách 3 không: không nghe, không biết và không thấy. Bả nói cứ nói, mình không nghe là được.

Ừm… để mình thử xem có hiệu quả không. Rồi ông chia tay tôi ra về.  

Ôi, giá mà mấy bà vợ đọc được mấy dòng này nhỉ. Ai chứ vợ ông (và cả vợ tôi) thì chắc chắn là không bao giờ vô blog này đọc rồi. Bởi bà vợ ông thì không biết máy tính, còn vợ tôi thì bụt nhà không thiêng, với cái ipad bả vô mạng đọc đủ thứ nhưng trừ blog của tôi ra không thèm để mắt đến.

Cũng may vì nhờ thế mà tôi mới dám viết mấy dòng cật ruột này.

  

Ăn rằm tháng Bảy

Ở quê tôi rằm tháng Bảy là một dịp để cúng kiếng ăn uống quan trọng trong năm. Từ hồi nhỏ tôi đã thuộc nằm lòng câu: Rằm tháng giêng ai siêng nấy cúng (là vì mới ăn suốt 3 ngày Tết Nguyên đán xong, cái bụng chưa kịp đói, cái miệng chưa thèm ăn nên không buồn cúng); Nhưng đến rằm tháng Bảy, rằm tháng Mười thì 10 người 10 cúng.

Vì thế dù là không sống ở quê nhưng đúng trưa thứ 5 ngày 14 rằm tháng Bảy, tôi đã trân trọng dâng hương hoa lễ vật lên ban thờ cúng ba tôi. Vừa xong thì có điện thoại Nguyễn Quang Ngọc: Mày kêu thằng Nguyên nữa lên Bình Phước ăn rằm với trang trại của tao. Tôi hỏi đi khi nào về. Chủ nhật về. OK. Sẵn dịp tôi đang có tuần nghỉ hè cuối cùng. Vậy là đi. Ngu gì không đi. Có xe đưa rước, được ăn được chơi, được thoát khỏi Thành phố. Tôi lập tức nghĩ ngay đến bữa cỗ với lòng con heo mọi và những xâu thịt nướng ướp lá mắc mật cháy xèo xèo trên lửa than cao su mà thèm. Gọi cho thằng Nguyên, hắn trả lời ngay: chuyện nhỏ.

Vậy là 13h30 chúng tôi rời Tp trên chiếc Mazda 5 chỗ của Ngọc. Ngày 14 rằm tháng Bảy, tháng cô hồn nên xe cộ chạy trên đường khá thoáng đãng. Ngọc nhấn ga thoải mái. Lướt qua Thủ Dầu Một, lướt qua Bình Dương, 4 giờ 30 phút chiều chúng tôi đã đặt chân xuống trang trại rộng 30 ha cao su của Ngọc ở Bình Phước. Phía sau giếng hai chú công nhân trẻ của trang trại đang xẻ thịt một con heo mọi nặng hơn 30 kí. Ở trang trại của Ngọc, ngay giữa rừng cao su là một khu chuồng chuyên nuôi heo mọi luôn thường trực hơn chục con với đủ mọi lứa tuổi. Vì thế hễ có dịp là lại một chú heo mọi ra đi. Tôi đã nhiều lần được đánh chén món ăn được xem là truyền thống này của trang trại.

Tình, một đồng đội cũ C20 có nhà ở cách trang trại của Ngọc hơn chục cây số cũng đã kịp có mặt. Vậy là trong bữa cỗ rằm tháng Bảy này có một nhóm bốn tên lính của C20 Sư đoàn 341 từng chung chiến hào với nhau 40 năm trước là Ngọc, Nguyên, Tình và tôi.

Trong lúc Ngọc đang ra tay chỉ đạo quân lính với tư cách ông chủ thì tôi cùng với Tình, Nguyên bấm nhau ra bờ sông Bé ngắm cảnh và ngồi hóng gió mát rượi.

Con Sông Bé oai hùng từng đi vào thơ ca nhạc họa của thời chiến tranh chống Mĩ đang mùa nước nổi chảy tràn bờ với phù sa đỏ rực như nước sông Hồng mùa lũ.

Đám đàn ông con trai nấu ăn tuy vụng nhưng được cái nhanh. Chỉ hơn tiếng sau chúng tôi gồm khoảng 20 người cả khách lẫn chủ đã xếp bàng trong căn nhà lớn của trang trại. Vẫn là những món ăn truyền thống từ heo mọi như tiết canh (chỉ có tiết canh làm từ heo mọi của trang trại tôi mới dám ăn vì chắc chắn nó là heo sạch, làm sạch), lòng heo luộc, thịt nướng lá mắc mật và cháo. Ngọc chỉ đạo cánh nhà bếp là nấu ít món thôi nhưng món nào cũng phải thật nhiều và thật ngon. Ăn cho đã.  Hai thùng bia lon không ai buồn đụng tới, chúng tôi nhậu thịt heo mọi với một can 5 lít rượu gạo của Tình xách từ nhà hắn sang.

Ngon, no và say túy lúy.

Ăn xong đã 9 giờ tối. Trăng 14 của rằm tháng Bảy đã kịp treo tròn vành vạnh giữa sân. Bốn bề là rừng cao su đen sẫm. Nguyên nghe theo Tình rủ rê về nhà Tình ngủ. Tôi với Ngọc xách chiếu ra sân nằm hóng mát và ngắm trăng. Đời tưởng không còn gì thú bằng.

Trưa hôm sau, đúng 15 rằm, anh Hà, anh trai của Ngọc có căn biệt thự thiệt đẹp ở trên lộ 14 cách trang trại 12 cây số mời cả bọn chúng tôi sang nhà anh ăn rằm. Lại rồng rắn kéo nhau đi ăn.

Chiều tối hôm đó thì đến lượt Thượng tá Tình mời về nhà ăn rằm tiếp. Tình nói là  đáng lẽ nhà hắn cúng rằm bữa trưa nhưng biết có chúng tôi lên nên hắn đã bảo vợ con chuyển sang cúng rằm buổi chiều để rước cho được mấy đồng đội cũ về nhà cùng ăn rằm. Chiều bạn thế quá bằng chiều vong.

Tôi cứ nghĩ nhà Tình cũng ở giữa rừng cao su xanh tốt ngút ngàn của đất Phú Giáo, Bình Phước vì thấy hắn cũng sở hữu đến gần chục ha cao su nhưng theo Tình thì đây đã là địa phận của thị xã Đồng Xoài.

Một cái rằm tháng Bảy mà bọn tôi ăn đến 3 bữa liền nhau trong hai ngày 14 và 15.

Không đã mới lạ.

Hôm sau thì Nguyên có việc nên về Sài Gòn trước. Chỉ còn lại tôi với ông chủ trang trại Ngọc. Tôi theo hắn đi thăm thú khắp khu rừng cao su. Hai thằng tôi ra dọc bờ sông Bé hái măng tầm vông, hái đủ cá loại rau tập tàng, rau rừng về ăn sống và luộc chấm mắm ruốc. Tôi mua một mớ cá rẻ như cho của những người đánh bắt cá trên sông Bé về chiên xù.

Toàn những thức lạ miệng và khóai khẩu. Ăn no vẫn không ngán.

Sáng chủ nhật hôm qua, tôi và Ngọc lên xe về sớm. Nhưng chúng tôi không về thẳng Sài Gòn mà đi về phía Biên Hòa để ra ngã ba xa lộ đi về Bà Rịa ghé Long Hải thăm anh Mậu Đàn là bạn học cùng lớp đại học với tôi để có dip tắm biển và nhậu với anh Mậu Đàn một chầu hải sản. Nhà anh Mậu Đàn là một căn villa thoáng mát rộng rãi ngay gần chợ Long Hải, một địa điểm nghỉ mát nổi tiếng nơi tôi đã có vài ba chuyến về đây nghỉ mát mỗi dịp hè về. Do đã gọi điện báo trước, khi tôi và Ngọc vào nhà đã thấy bà xã anh Mậu Đàn nhắc nhở hai chú rửa ráy tay chân rồi ngồi nhậu cho nóng. Gì chứ ba món hải sản là phải ăn nóng bốc khói mới ngon. Bà xã anh Đàn đúng là một bà nội trợ đảm đang. Dọn ra đầy một bàn chỉ dành cho anh em chúng tôi ăn nhậu, còn chị xin phép vào xem chương trình đường lên đỉnh ưa thích trưa chủ nhật đang phát trên TV. Mà thực ra thì có ngồi lại, chắc chắn chị cũng không chịu nổi cuộc ăn nhậu chuyện trò rôm rả ồn ào của 3 anh em chúng tôi, toàn những thằng cựu chiến binh một thời ăn to nói lớn.

Tôi với anh Đàn thì học chung một lớp đại học khóa 12 khoa văn trước khi tôi đi lính, đã nhậu với nhau nhiều lần. Nhưng với Nguyễn Quang Ngọc và anh Mậu Đàn thì đây là lần đầu tiên hai người diện kiến nhau. Vậy mà hai lão có vẻ hợp rơ nhau. Chuyện trò nâng li lên đặt chén xuống cứ nghe rôm rốp.

Nhậu xong chúng tôi lăn ra ngủ một giấc thẳng cẳng đến 3 giờ chiều thì chào từ biệt vợ chồng anh Mậu Đàn ra về. No say rồi quên luôn cả chương trình tắm biển. Kệ. Gì chứ biển thì vẫn muôn đời còn đấy. Lần này không tắm thì lần sau lại xuống. Đi đâu mà vội.

Trở về Thành phố với nước mã hồi. Ngọc cho xe chạy trên đường cao tốc Sài Gòn – Dầu Giây với tốc độ cả trăm km/h. Chỉ hai tiếng là đã đến vòng xoay Hàng Xanh. Kết thúc chuyến đi ăn rằm tháng Bảy Sài Gòn - liên tỉnh miền Đông suốt 4 ngày 3 đêm của tôi và Ngọc.

Vui và no say đã đời.

                                 Sông Bé đang vào mùa nước nổi, nước dâng tràn bờ

  Nguyên và Tình đang tạo dáng dưới bóng rặng tầm vông trên bờ sông Bé

                                     Nguyên và Sơn

                                                Tình và Sơn

                                         Cỗ rằm ở trang trại chiều 14 bắt đầu được dọn 

Ăn xong tôi và Ngọc trải chiếu ra sân nằm hóng gió và ngắm trăng rằm tháng Bảy trên trang trại. Đúng là cảnh trăng thanh gió mát

Những bữa ăn sau rằm trên trang trại của tôi và Nguyễn Quang Ngọc với rau tập tàng và măng tầm vông luộc: Rau tập tàng ăn sống, măng tầm vông luộc chấm mắm ruốc. 

Đĩa thịt heo kho thì không đụng đũa nhưng con cá chép to bụng đầy căng trứng bắt từ sông Bé lên thì hết sạch

Trên đường về Bà Rịa Ngọc và tôi rẽ vào nghỉ và thăm thú nhà bè Long Sơn, cách Long Hải chừng 20km. Đây là một trong những chốn nghỉ ngơi và ăn hải sản ngon bổ rẻ nổi tiếng nằm trên sông Thị Vải. Những nhà hàng kết bè ngay trên sông Thị Vải lộng gió vào những ngày nghỉ luôn hút khách từ Sài Gòn xuống.

                 Ông chủ trang trại Nguyễn Quang Ngọc đang ra nhà bè Long Sơn

Ở đây có trưng bày một tác phẩm điêu khắc kì công từ bộ gốc rể của một cây gì đó rất to bày kín cả một gian nhà khiến tôi và Ngọc không ngớt trầm trồ ngắm nghía

Ngọc tạo dáng bên bộ rễ giờ đã là một tác phẩm của nghệ thuật điêu khắc gỗ 

                                 Tôi cũng ngồi vô chụp nhưng không tạo dáng