6 tháng 6, 2022

Văn học Bình Định - Dấu ấn dòng chảy 10 năm (2011 – 2021)

 Bài đăng trên báo Thanh niên và Thời báo VHNT

HÀ TÙNG SƠN

Hiếm có địa phương nào trên đất nước ta lại có một truyền thống và bề dày lịch sử văn học dồi dào như ở Bình Định. Điều đó được khẳng định ở chỗ ngày nay đi đến đâu trên đất nước ta cũng luôn vang danh những nhà văn người Bình Định sống và viết với tư thế của những cây bút chuyên nghiệp. Từ hàng chục năm trước đó và trong mười năm trở lại đây (2011 – 2021), họ đã làm nên một lực lượng sáng tác văn học hùng hậu với những tên tuổi đã được khẳng định như Lệ Thu, Bùi Thị Xuân Mai, Lê Văn Ngăn (đã qua đời), Nguyễn Văn Chương (đã qua đời), Nguyễn Thanh Mừng, Trần Thị Huyền Trang, Văn Trọng Hùng, Lê Hoài Lương, Mai Thìn, Nguyễn Mỹ Nữ, Trần Quang Lộc, Phạm Ánh, Triều La Vỹ...  Những tên tuổi ấy đã kế thừa một cách xứng đáng những nhà thơ, nhà văn Bình Định tiền bối nổi tiếng như Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan, Quách Tấn, Xuân Diệu, Nguyễn Diêu, Nguyễn Thành Long, Phạm Hổ,  Nguyễn Văn Bổng… Sự kế thừa đó cho thấy truyền thống Văn học Bình Định luôn có những đóng góp tích cực, liên tục như một dòng chảy không ngừng nghỉ với những dấu ấn mạnh mẽ cho nền văn học đất nước.

5 ấn phẩm lớn đã xuất bản trong các năm từ 2019 – 2022 của Hội Văn học Nghệ thuật Bình Định (Ảnh: HTS)

Độc giả Bình Định và cả nước trong những năm gần đây đã rất lấy làm ngạc nhiên và thích thú khi chỉ trong vòng hơn 3 năm từ 2019 đến nửa đầu năm 2022 chứng kiến sự ra đời của những công trình xuất bản đồ sộ được thực hiện bởi Hội văn học Nghệ thuật Bình Định như 10 năm  văn xuôi Bình Định (2009 – 2019) NXB Hội nhà văn 2019, Nghệ sĩ, nghệ nhân Bình Định (2011 – 2020) NXB Văn hóa - Văn nghệ 2020, Văn hóa dân gian Bình Định (2010 – 2020) NXB Văn hóa – Văn nghệ 2020, Tuyển tập thơ Bình Định (2011 – 2021) NXB Hội nhà văn 2021, và mới đây nhất là cuốn Nhà văn Việt Nam tỉnh Bình Định (2011 – 2021) NXB Hội nhà văn 2022. Những ấn phẩm dày dặn đó đủ để nói lên sự hoạt động tích cực của Hội Văn học Nghệ thuật Bình Định cũng như sức sáng tạo không mệt mỏi của đội ngũ các nhà văn, nhà thơ Bình Định đương thời. Họ không chỉ sáng tác để tự khẳng định tài năng của mình mà còn để đóng góp vào kho tàng văn học hiện đại Bình Định, làm mạnh mẽ thêm dòng chảy của văn học địa phương qua đó góp phần vào sự phát triển chung của nền văn học nước nhà.

Những nữ sĩ của 3 thế hệ

Trong tổng thể bức tranh văn học 10 qua của Bình Định, nhìn vào đâu cũng có sự lấp lánh để tự hào. Hãy bắt đầu từ nữ thi sĩ Lệ Thu, người được xem là lá cờ đầu của thơ ca đương đại Bình Định. Với hơn 40 năm sáng tác, Lệ Thu đã cho ra đời 14 tập thơ. Tập thơ xuất bản gần đây nhất của chị là Khói mỏng nhẹ bay (NXB Hội nhà văn, 2020) mang đậm chất triết lí cuộc đời. Thơ Lệ Thu toát lên sự an nhiên trước mọi biến thiên của cuộc sống dù thời son trẻ chị đã sống một cuộc đời sôi nổi: Thế hệ tôi lớp lớp lại lên đường/ Mang nặng nỗi đời thay "ba lô con cóc"/ Thôi đã hết một đời mơ-cười-khóc/ Xin trở về thanh thản với ngàn mây! (Với bạn bè tôi). Đã ở vào tuổi 80, sâu thẳm trong tâm hồn Lệ Thu vẫn là một nữ sĩ, một người đàn bà làm thơ luôn dấn thân vì cuộc sống.

Một nữ nhà thơ khác của Bình Định nổi tiếng với những vần thơ đầy nữ tính, nhà thơ Bùi Thị Xuân Mai. Chị đã đứng tên cho 7 tập thơ trong đó Mùa đông thương nhớ (NXB Hội Nhà văn, 2020) là tập thơ gần nhất của chị. Với lối viết dung dị, thơ Bùi Thị Xuân Mai đi vào lòng người một cách đằm thắm và gần gũi: Ru cho hạt thóc nẩy mầm/ niềm vui về bến lặng thầm tin yêu/ ru từng ngọn khói liêu xiêu/ bay thơm mái rạ những chiều cơm lam/ Lời ru tựa cửa thời gian/ Quạt hồng bếp lửa nồng nàn đêm sâu (Lời ru bếp lửa). Đó chính là vẻ đẹp nữ tính được toát lên từ thơ chị.

Trần Thị Huyền Trang là một cây bút nữ khác của Bình Định được bạn đọc cả nước biết tiếng. Chị đã xuất bản 3 tập thơ, 2 tập truyện ngắn và nhiều sách biên khảo về đất nước và con người Bình Định. Thơ Trần Thị Huyền Trang thể hiện lối tư duy sắc sảo, cách nhìn đời như một sự chiêm nghiệm, mang tính chiêm nghiệm nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp của lòng nhân ái. Hãy nghe chị nói với con ngày con thi vào đại học mang nỗi lòng của một người mẹ bao dung: Dẫu có lúc mẹ mong con biết thích nghi/ giữa cuộc người quá nhiều mánh lới/ sự trung thực của con vẫn là thứ ánh sáng mẹ tôn thờ/ thứ ánh sáng để hoa nói bằng hương để hương bay bằng gió... (Ánh sáng tặng Lộc).

Lệ Thu, Bùi Thị Xuân Mai, Trần Thị Huyền Trang là 3 nữ sĩ mà độ tuổi thuộc về 3 thế hệ khác nhau và họ đã tạo nên một sự kế thừa cần thiết cho sự phát triển của thơ ca Bình Định. 

Những cây đa tỏa bóng văn chương

 Nói đến văn học Bình Định, không thể không nhắc đến những tên tuổi như Lê Văn Ngăn, Nguyễn Thanh Mừng, Nguyễn Văn Chương, Văn Trọng Hùng, Lê Hoài Lương, Mai Thìn, Nguyễn Mỹ Nữ, Trần Quang Lộc, Phạm Ánh, Triều La Vỹ. Họ đều là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam và trong phạm vi của giới văn học Bình Định, họ đã trở thành những cây đa cây đề có chỗ đứng vững chắc trong lòng bạn đọc.

Với sự tiên phong của nhiều thế hệ đàn anh, văn học Bình Định 10 năm qua đã phát triển như một khu vườn tươi xanh và nhiều sắc màu. Không chỉ thơ, văn mà cả phê bình văn học và kịch bản sân khấu cũng đạt được những thành tự đáng kể. Trong đó Lê Hoài Lương, người đã có 6 tác phẩm được xuất bản, một cây bút viết truyện ngắn và phê bình văn học sắc bén rất xứng đáng để nhắc đến. Phê bình văn học của Lê Hoài Lương thấu đáo đến từng chân tơ kẽ tóc, không chỉ nói đúng mà còn nói trúng vấn đề khiến cho tác giả có tác phẩm được phê bình tâm phục khẩu phục.

Ở mảng kịch bản sân khấu không thể không nhắc đến Văn Trọng Hùng, một kịch tác gia xuất sắc của sân khấu tuồng và dân ca kịch Bình Định. Trong 7 tác phẩm đã được xuất bản của Văn Trọng Hùng dù có đến 5 tập thơ nhưng đóng góp đáng kể của anh lại nằm ở 2 tập kịch bản sân khấu Đi tìm chân chúa (NXB Sân khấu, 2004) và Khúc ca bi tráng (NXB sân khấu, 2017). Ở Bình Định, Văn Trọng Hùng đã làm nên một khoảng trời của kịch bản sân khấu truyền thống. Những kịch bản sân khấu của anh đã góp phần làm nên những chương trình biểu diễn say đắm lòng người của Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Bình Định.

Lực lượng kế tục hùng hậu

Nói đến sự phát triển của một vùng văn học là phải nói đến sự kế tục giữa các thế hệ nhà văn. Ngoài những tên tuổi đã kể trên, văn học Bình Định còn được nuôi dưỡng và hun đúc bởi một thế hệ cầm bút sung sức và tiềm tàng nhiều tài năng, khát vọng. Trên các mặt báo, tạp chí văn nghệ và trên các ấn phẩm đã xuất bản, rất nhiều tên tuổi của giới văn chương Bình Định đã thành danh như Nguyễn An Pha, Trần Quang Khanh, Trần Xuân Toàn, Lê Nhật Ký, Lê Từ Hiển, Trần Hà Nam, Mai Linh Giang, Trần Văn Bạn, Phạm Thành Trai, Đào Quý Thạnh, Đào Thị Quý Thanh, Trần Như Luận, Võ Ngọc Thọ, Khổng Vĩnh Nguyên, Trần Viết Dũng, Ninh Giang Thu Cúc, Phạm Văn Phương, Nguyễn Như Tuấn, Lê Đình Danh, Lê Bá Duy, Nguyễn Thanh Xuân, Đặng Quốc Khánh, Phan Văn Thuần, Quốc Thành, Trần Duy Đức, Nguyễn Thị Phụng, Đào Duy Anh, Phạm Hữu Hoàng, Ngô Văn Cư, Nguyễn Huy, Trần Hoa Khá, Trần Minh Nguyệt, Đào Viết Bửu, Hồ Thế Phất, Phạm Vân Hiền... Họ đã làm nên một dòng chảy không ngừng nghỉ của văn học Bình Định.

Một Hội VHNT tích cực và năng động

Hội VHNT Bình Định được thành lập từ năm 1978 và ngay từ khi ra đời, BCH hội qua các thời kì đã tích cực hoạt động để khẳng định vai trò của tổ chức xã hội – nghề nghiệp này. Đến nay, nhiệm kỳ thứ V (2017 - 2022) của Hội VHNT Bình Định đã và đang có những bước tiến vượt bậc sau 5 năm hoạt động. Đó là sự tập hợp lực lượng hàng trăm cây bút qua các thời kì với đủ các lứa tuổi cùng chung tay xây dựng Hội; đặc biệt là Hội đã tổ chức, tạo điều kiện tốt nhất cho các văn nghệ sĩ sáng tạo nên tác phẩm mới và tập hợp, in ấn, xuất bản để kịp thời giới thiệu ra công chúng. Vì thế mà số lượng hội viên ngày càng tăng lên, tác phẩm xuất bản ngày càng nhiều và có chất lượng cao hơn trước.

Sau 10 năm đã đi qua, chặng đường phía trước của văn học Bình Định đang được tiếp diễn với một nội lực mới. Báo cáo chính trị Đại hội lần thứ XIII của Đảng xác định: “Phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI, nước ta trở thành nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Từ định hướng lớn lao ấy, đội ngũ các tác giả văn học Bình Định sẽ còn nhiều tìm tòi, sáng tạo để có nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh chân thật, sinh động đời sống và công cuộc đổi mới đất nước. Một diện mạo mới của văn học Bình Định đã được tạo dựng và chắc chắn sẽ ngày càng phát triển. Bởi suy cho cùng, sứ mạng quan trọng nhất của nhà văn vẫn là sáng tạo nên những tác phẩm nghệ thuật vì đất nước, vì nhân dân.

Link XB trên báo Thanh niên:

https://thanhnien.vn/van-hoc-binh-dinh-dau-an-dong-chay-10-nam-2011-2021-post1464758.html?fbclid=IwAR1Wx7QP7x6d1SGRMfcDUtf_rfUt5Nrcabj4SM6tLl61rR052b51tWrgh0s

 

 

            

   

 

 

 

Vớt trăng làm tỏ quê hương

 (Đọc Vớt trăng, Trần Hùng, NXB Thuận Hóa, 2022)

 Bài đã đăng trên báo Thanh niên và báo Quảng Bình

Hà Tùng Sơn 

Vớt trăng là một tập khảo cứu và tản văn của Trần Hùng đem lại nhiều hứng thú cho bạn đọc. Ngay từ cái tên sách đã nói lên sự thâm nho của tác giả và đề tài cũng như cách tiếp cận nội dung trong mỗi bài viết của cuốn sách dày trên 200 trang này là khá phong phú. Với 20 bài viết công phu, nghiêm túc, với thủ pháp của một ngòi bút phi hư cấu, Vớt trăng đã công bố những thông tin chân xác về một vùng đất Quảng Bình giàu có về văn hóa, văn học và lịch sử.

Hướng tiếp cận qua mỗi bài viết của Trần Hùng trong Vớt trăng là từ những vấn đề rất cụ thể thông qua các khảo cứu cứ liệu văn hóa, lịch sử và cả sự cảm nhận, cảm xúc tinh tế của anh về vấn đề được khảo cứu. Vì thế mà các bài viết trong sách này khá đa dạng dưới góc nhìn của ngôn ngữ lịch sử và văn học.  

 

Sách Vớt trăng của tác giả Trần Hùng, NXB Thuận Hóa, 2022

Bài đăng trên báo Quảng Bình

Vớt trăng có những bài viết rất giàu cứ liệu khảo cứu mà hàm lượng chất  xám và tư liệu xứng đáng là một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc như Tam danh trên cửu đỉnh, Tư liệu hán Nôm tỉnh Quảng Bình qua một số cứ liệu điền dã, Vài nét văn chương Hán Nôm tỉnh Quảng Bình... Ngoài ra, Vớt trăng còn có những bài viết mang đậm chất văn chương, bộc lộ sự đam mê của tác giả với văn học và lịch sử văn học Quảng Bình như Di cảo của thi nhân, Qua Đèo Ngang bà Huyện Thanh Quan thấy gì, Đá trôi làng không trôi... Vì thế, Vớt trăng là một tập hợp những bài viết của nhiều đề tài từ lịch sử đến văn hóa và văn học.

Ở bài viết đầu sách Tạnh trời chuông Trạm... là cả một chặng đường tác giả đi tìm khởi nguồn của câu ca dao Tạnh trời chuông Trạm ngân xa/ Ngân vào Hồ Xá, ngân qua Truông Hồ. Đã một thời từ cực Nam Quảng Bình vẳng vào tận Hồ Xá (Quảng Trị) tiếng chuông ngân nga của Chùa Trạm, một ngôi chùa tọa lạc bên hữu ngạn sông Kiến Giang tại xã Mỹ Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Chỉ một tiếng chuông chùa cũng đủ khiến tâm hồn trẻ thơ một thời rung động và mãi đến cuối đời tác giả mới đi tìm nguồn cơn của tiếng chuông chùa ngân nga ấy. Bạn đọc sẽ đi hết bất ngờ này đến bất ngờ khác khi dõi theo từng trang sách của Trần Hùng chỉ để lí giải cho một câu hỏi, vì sao tiếng chuông ngôi chùa Trạm ở Quảng Bình lại ngân vang vào đến Hồ Xá tỉnh Quảng Trị, nơi cách đó mấy chục cây số. Đó không chỉ là câu chuyện của trí tưởng tưởng phong phú và chất lãng mạn của con người mà còn có cả tính khoa học.

Đọc Vớt trăng nhiều lúc độc giả sẽ ồ lên thích thú khi biết rằng Linh Giang (Dòng sông thiêng) không chỉ là danh xưng như một đặc sản của riêng con sông Gianh ở Quảng Bình mà nó còn một thời được dùng để chỉ những con sông khác như sông Hương ở Thừa Thiên Huế, sông Lam ở Nghệ An. Tuy nhiên qua quá trình biến đổi của lịch sử và quyết định sáng láng của vua Minh Mạng vào năm thứ 17 (năm 1836), đức Hoàng đế nhà Nguyễn đã đã chốt lại qua những bức tranh khắc chạm tinh xảo trên cửu đỉnh, Linh Giang là tên để gọi con sông Gianh ngày nay. Niềm tự hào của quê hương nhiều khi được thể hiện qua chỉ một cái tên lưu danh thiên cổ ấy.

Vớt trăng đã tạo nên một ý nghĩa lớn lao về nhiều mặt cho lịch sử vùng đất Quảng Bình. Từ những câu chuyện về lịch sử, địa lý, cuốn sách còn đưa bạn đọc qua những câu chuyện văn chương của những văn nhân Quảng Bình. Di cảo của thi nhân là một ví dụ. Người Quảng Bình hầu như không ai không biết về tên tuổi Xuân Hoàng (1925 - 2004), nhà thơ lớn của quê hương. Ông là một nhà thơ tiên phong, viết nhiều nhất và thành công nhất về cuộc sống và chiến đấu của người dân Quảng Bình trong những năm chiến tranh chống Mỹ với phong trào “Hai giỏi”, sản xuất giỏi và chiến đấu giỏi. Từ câu chuyện hai tập di cảo thơ của Xuân Hoàng cùng viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trần Hùng không chủ tâm xác định xem tập nào có trước, tập nào có sau mà chỉ nhằm để nói lên và khẳng định rằng, với di sản hàng trăm bài thơ hay, trong đó có những câu thơ bất hủ viết về Đồng Hới từ năm 1966, Em đi phố nhỏ động cành dừa/ Cửa biển về khuya gió đêm ngả lạnh/ Phố nhỏ tan rồi qua bao trận đánh/ Chúng ta về ấm lại dải đường xưa, Xuân Hoàng thực sự là một nhà thơ Quảng Bình viết nhiều và viết hay về Bác Hồ, về cuộc sống của người Quảng Bình trong và cả sau cuộc chiến tranh chống Mỹ. Ông là một đỉnh cao của thơ ca hiện đại Quảng Bình cho tới hôm nay. Trần Hùng mãi miết lục tìm trong Di cảo của thi nhân để đi đến một khẳng định như thế tưởng cũng là xứng đáng lắm.

Có một bài viết trong Vớt trăng tưởng như nhỏ nhặt nhưng lại nhận được sự quan tâm của nhiều người, đó là bài Nghĩ về địa danh Cộn. Cộn là một địa danh vô cùng quen thuộc của người Quảng Bình và những ai từng sống hoặc dù chỉ một lần đi qua Quảng Bình. Đặc biệt với thế hệ học sinh cấp 3 Đồng Hới những năm từ 1967 trở về sau thì Cộn, nơi đứng chân của trường cấp 3 Đồng Hới lừng danh một thời trở nên vô cùng quen thuộc và gắn bó. Nhưng đã mấy ai tự hỏi, tại sao vùng đất nơi sơ tán của thị xã Đồng Hới trong chiến tranh lại có cái tên độc đáo và giản dị ấy. Và ở đây, những lý giải của Trần Hùng đã rất có lí, được nhiều người chấp nhận. Quan trọng hơn, đằng sau sự lý giải ấy của Trần Hùng, những người con Quảng Bình, Đồng Hới lại càng yêu mến và tự hào hơn về vùng đất mang tên Cộn.

Một bài viết khác rất cảm động trong Vớt trăng, bài Sân ga một người nói về học giả giáo sỹ người Pháp Lesopold Cadière (1863 - 1955). Ông là người sinh ra ở Pháp, là người Pháp chính gốc nhưng có đến  63 năm sống và làm việc ở Việt Nam rồi qua đời cũng tại Việt Nam và hiện mộ ông đang nằm giản dị ở ngôi làng Kim Long thuộc Huế. Lesopold Cadière là tác giả của một khối lượng công trình nghiên cứu đồ sộ về Việt Nam nói chung và Quảng Bình nói riêng và được coi là nhà Việt Nam học, nhà Quảng Bình học đầu tiên và kiệt xuất ở nước ta. Lesopold Cadière còn là Ủy viên thường trực Trường Viễn Đông bác cổ, một trung tâm nghiên cứu của Pháp về Đông phương học. Có một chi tiết thú vị về nhà bác học này là vào năm 1918, Lesopold Cadière chuyển về sống và làm việc ở làng Di Loan (Vĩnh Linh, Quảng Trị) với tư cách một giáo sỹ. Thời này xe lửa xuyên Việt chạy suốt Sài Gòn – Hà Nội và chỉ dừng đón khách ở những ga lớn ở các thành phố tỉnh lị quan trọng. Nhưng do có Lesopold Cadière đang sống và làm việc ở làng Di Loan nên quan toàn quyền Đông Dương đã cho thiết lập ở làng này một nhà ga nhỏ để mỗi khi xe lửa chạy qua đây phải dừng lại 5 phút nhằm đón chỉ mỗi một hành khách là Lesopold Cadière bước lên tàu ra Hà Nội họp ở Trường Viễn Đông bác cổ mỗi tháng một lần. Câu chuyện kì lạ có một không hai này có lẽ thế giới không có trường hợp thứ hai đã khiến người đọc xúc động đồng thời cũng nói lên tầm vóc, vai trò và vị trí to lớn của Lesopold Cadière trong học thuật. Khi nghiên cứu về vùng đất và con người Quảng Bình, Lesopold Cadière từng viết: “Tôi đã ở Quảng Bình hơn 7 năm, tôi đã xuôi ngược nhiều lần từ Bắc chí Nam, tôi yêu mến dân Quảng Bình, các phong tục tập quán có phần chất phác như ngôn ngữ của họ” (Vớt trăng, tr 82). Thiết nghĩ đến một lúc nào đó, tỉnh Quảng Bình nên đặt tên Lesopold Cadière cho một con đường ở thành phố Đống Hới để tri ân nhà bác học Pháp đã hết lòng, hết sức và để lại cả một kho tàng tri thức đồ sộ về nhiều mặt cho vùng đất này.

Cuối cùng, chúng tôi muốn nói về một thành công khác ngoài nội dung cuốn Vớt trăng của Trần Hùng. Đó là cách hành văn mang đậm tính hình tượng, giàu chất biểu cảm và là một cuốn sách rất sạch, không có một lỗi nào về ngữ pháp, chính tả và tu từ dù rất nhỏ. Điều đó nói lên sự nghiêm cẩn và năng lực làm việc to lớn của tác giả, một nhà folclore học từng xuất bản nhiều công trình nghiên cứu có giá trị.

Vớt trăng thực sự là cuốn sách đã làm sáng tỏ nhiều điều về vùng đất và con người Quảng Bình từ xưa đến nay.

 Link XB trên báo Thanh niên: 

https://thanhnien.vn/vot-trang-lam-to-que-huong-post1460733.html?fbclid=IwAR1lUFe-8XjUlB8H9nd6g7Jh-Dih3aCvdOzdYwAw2GZktChJ8PrL24N806Q

 

12 tháng 4, 2022

Quảng Ngãi trong tôi

 

Quảng Ngãi trong tôi là một thị xã nhỏ chưa đi đã hết. Nếu bạn đi từ hướng Bình Định ra Bắc thì dấu ấn đầu tiên khi đặt chân đến TX Quảng Ngãi là trường CĐSP nằm ở phía bên trái đường; và chỉ chốc lát xe bạn đã chạy trên cầu Trà Khúc. Ấy là dấu hiệu để bạn biết là đã đi xuyên thấu hết cái thị xã rất giản dị ấy của miền Trung Bộ.

Đi qua lại TX Quảng Ngãi thì đã nhiều lần nhưng lần đầu tiên tôi lưu lại Quảng Ngãi lâu đến 2 tháng trời là vào hồi tháng 1/1983 khi tôi vừa xong cao học 2 năm về lại trường thì thầy Trưởng khoa văn ĐHSP Quy Nhơn là Nguyễn Văn Giai chắc do thấy tôi rảnh rỗi quá nên phân công tôi dẫn 1 đoàn SV năm 4 của khóa 4 đi thực tập tốt nghiệp ở trường cấp 3 Nghĩa Hành.

Đoàn SV do thầy Trịnh Sâm dạy ngôn ngữ đã dẫn ra trước cả tuần rồi nên tôi đi xe đò 1 mình ra Quảng Ngãi. Xe đạp thì gác lên mui xe đò để có cái đi lại. Xuống xe ngay TX tôi tạt vô 1 quán cháo vịt bên đường. Cháo vịt thì ở khắp VN này nơi đâu cũng có nhưng với tôi, cháo vịt Quảng Ngãi là số 1, ngon nhất nước. Cháo thì ngọt lừ, miếng thịt vịt thì vừa béo mềm vừa ngọt, chấm với chén nước mắm gừng ngon cách chi lạ.

Sau này tôi còn phát hiện ra Quảng Ngãi còn có thêm một món ngon nữa là trứng vịt lộn. Trứng vịt lộn thì xó xỉnh nào mà chẳng có nhưng ở Quảng Ngãi quả trứng vịt lộn không chỉ ngon mà còn nồng nàn hơn các nơi khác. Cái lần tôi ghé thăm thầy Quyền GV văn trường Trần Quốc Tuấn, thầy Quyền dẫn tôi ra quán vịt lộn gần nhà thầy vừa ăn vừa uống với rượu gạo. Thầy Quyền là chủ nhà chỉ ăn được 2 quả còn tôi đánh bay 5 quả. Đó là món ngon thứ 2.

Món ngon thứ 3 là gân bò chấm mắm gừng. Đó là cái lần tôi và thầy Nguyễn Quang Cương từ Quy Nhơn ra được Nguyễn Tấn Huy, SV văn khóa 9 nay dạy ở Lê Khiết mời đi ăn gân bò ở 1 cái quán có mấy bụi tre ngà. Trời Quảng Ngãi về đêm mưa nặng hạt và hơi lạnh. Gân bò chấm mắm gừng ăn sần sật, giòn giòn, thỉnh thoảng húp muỗng cháo nóng khiến người ấm hẳn lên. Sau này tôi còn ăn gân bò mắm gừng ở nhiều nơi nhưng món gân bò Quảng Ngãi vẫn là ngon đầu bảng. Nó không bầy hầy lằng nhằng như gân bò ở Sài Gòn, nơi tôi đang sống.

Trở lại với chuyến thực tập ở cấp 3 Nghĩa Hành. Sau khi ăn xong tô cháo vịt bụng đã no như được tiếp thêm nhiều năng lượng sống, tôi 1 mình ung dung đạp xe về Nghĩa Hành vừa đi vừa hỏi đường. Tôi nhớ là đi qua 1 cái ngã 5 hơi hoang vu trong đó có 1 ngã rẽ về Nghĩa Hành, 2 bên đường có nhiều ruộng mía. Khoảng 1 tiếng sau thì đến Chợ Chùa, nơi có trường cấp 3 Nghĩa Hành. Và tôi đã ở đây 2 tháng trong vai trò GV trưởng đoàn hướng dẫn thực tập. Khi tôi ra thì thầy Trịnh Sâm rút về.

Có một ấn tượng in mãi trong tôi qua những năm dạy ở khoa văn ĐHSP Quy Nhơn và qua tiếp xúc là con gái Quảng Ngãi rất đẹp và hiền. Hình như con gái Quảng Ngãi nói năng rất nhỏ nhẹ, họ không biết nói to và mắng chửi là gì. Khi nói chuyện với một nữ SV người Quảng Ngãi bạn phải tập trung thính lực và rất lắng tai mới nghe hết câu nói của họ vì họ nói rất nhỏ. Có lẽ tôi đã học được cách lắng nghe người khác nói qua những lần tiếp xúc với con gái Quảng Ngãi.

2 tháng ăn dầm nằm dề ở Nghĩa Hành tôi còn rút ra được 1 kết luận nữa là ở Quảng Ngãi thì con gái Nghĩa Hành là đẹp và duyên dáng nhất. Còn vì sao lại như thế thì bạn hãy thử đi Chợ Chùa một vài lần sẽ hiểu. Ở cái Chợ Chùa mà không có cái chùa nào đó, có rất nhiều phụ nữ đẹp. Ngày đó tôi thấy họ không cần makeup son phấn gì nhưng vẻ điệu đà cứ toát lên từ dáng vẻ tự nhiên của họ. Chỉ nhìn sau lưng 1 người con gái Nghĩa Hành đã đủ để khiến bạn mê mẩn.

Điều cuối cùng tôi muốn nói rằng, Quảng Ngãi là đất của văn chương, dạy học và thơ phú. Tôi có rất nhiều bạn bè và học trò ở Quảng Ngãi và họ đều là những nhà giáo danh tiếng, yêu văn chương và sống rất sôi nổi.

Quảng Ngãi ngày nay không ai còn gọi là thị xã nữa bởi nó đã lên cấp thành phố, đô thị loại 2 từ lâu rồi. Nhưng tôi vẫn thích gọi Quảng Ngãi là thị xã chỉ vì những hoài niệm cách đây đã gần 40 năm về trước.

Tất cả những điều đó khiến tôi không ngại ngần nghe theo tiếng gọi của bạn bè và học trò ở Quảng Ngãi để làm một chuyến quay lại chốn xưa.

 Sáng nay tôi đã có 1 cuộc gặp gỡ với một nhóm các nhà giáo từng sống và dạy học nhiều năm ở Quảng Ngãi (Thu, Huệ, Tháp, Nga) tại cafe Dinh Độc Lập chỉ để nghe họ nhắc những kỉ niệm ấm lòng về đất và người Quảng Ngãi.

 

5 tháng 4, 2022

ĐỪNG ĐỂ CHẾT VÌ KHÔNG THẮT DÂY AN TOÀN

 

Mấy vụ tai nạn ô tô nghiêm trọng gần đây có lỗi là người ngồi trên xe không thắt dây an toàn. Vụ ông LHB phó CT TP HCM chết trên đường cao tốc Trung Lương cách đây mấy ngày và hôm nay, vụ vợ chồng ông Tuyên cựu bí thư tỉnh ủy Ninh Bình tự gây tại nạn nặng đến nỗi khi xe tông cột điện trên dải phân cách thì bà vợ văng ra 1 bên và ông chồng đang cầm lái thì văng ra 1 bên khác. Tôi đoan chắc mấy người này, cả ông B và vợ chồng ông Tuyên khi ngồi trên xe đã không thắt dây an toàn. Họ có thể đã không chết nếu thắt dây an toàn.

Thắt dây an toàn, 1 yêu cầu bắt buộc của người đi xe trong xã hội văn minh nhưng ở VN ta chưa thành thói quen, chưa thành 1 phản xạ có điều kiện.

Khi xem phim hành động của Mĩ, tôi vẫn để ý thấy ngay cả bọn trộm cướp, xã hội đen hay buôn heroin, dù bị cảnh sát truy đuổi quyết liệt chúng phải tháo chạy bằng ô tô nhưng không vì thế mà khi nhảy lên xe, chúng bỏ qua việc thắt dây an toàn. Đơn giản, nếu lên xe, nhất là với người tài xế mà không thắt dây an toàn thì bộ phim đó sẽ không được phát hành.

Ô tô đời mới bây giờ rất hiện đại và tiện ích. Khi ngồi lên xe, nếu có 1 người nào đó, nhất là với người lái và người ngồi ghế cạnh người lái mà không thắt dây an toàn, xe sẽ phát ra tiếng bíp bíp liên tục nhắc nhở bạn thắt dây an toàn. Và khi đó bạn sẽ phải thắt dây AT ngay.

Thắt dây an toàn dĩ nhiên là có thể gây khó chịu đôi chút với nhiều người khi ngồi trên xe nhưng đó là giải pháp mang lại sự an toàn cho bạn khi đi xe. Đơn giản, nó sẽ cứu nguy cho tính mạng bạn khi xe gặp tai nạn.

Phải làm sao để việc thắt dây an toàn khi lên xe trở thành 1 thói quen, 1 phản xạ có điều kiện mỗi khi ta ngồi lên xe, dù là ở bất cứ vị trí nào. Nhờ đó bạn sẽ an toàn hơn khi ngồi trên xe.

Cách đây chục ngày tôi có 1 tuần cùng NB Nguyễn Quang Ngọc rong ruổi khắp 4 tỉnh miền Đông NB và Tây Nguyên. Thế mà tôi hầu như vẫn ít khi nhớ đến việc thắt dây an toàn dù tôi luôn sẵn sàng và không hề thấy khó chịu khi thắt dây an toàn. Mỗi lần ngồi lên cái ghế bên cạnh NQN đang cầm lái là tôi lại quên, phải đợi tiếng bíp bíp trong xe nhắc nhở mới nhớ ra và thắt.

Hãy thắt dây an toàn mỗi khi ngồi lên xe. Nó sẽ giữ được mạng sống cho bạn.

Hiện trường vụ tại nạn thảm khốc trưa nay (5/4) trên đường tránh TP Ninh Bình khiến vợ chồng ông Phạm Minh Tuyên cựu bí thư tỉnh ủy NB cùng tử vong. Chiếc SUV 7 chỗ bị nát đầu khi húc vào cột điện nhưng tổng thể chiếc xe vẫn còn nguyên vẹn. Thế mà 2 vc ông này ngồi trong xe lại bị văng ra khỏi xe. Chứng tỏ họ đã không thắt dây an toàn.

 

3 tháng 4, 2022

NHÓC NICOLAS: NHỮNG CHUYỆN CHƯA KỂ

 


Tác giả

Goscinny - Sempé

Ngôn ngữ

Tiếng Việt

Lĩnh vực

Văn học nước ngoài

Dịch giả

Trác Phong

Năm xuất bản

2008

Đơn vị xuất bản

NXB Hội Nhà văn & Nhã Nam

Giá sách

50.000 VND

Số trang

316

 

Có một cuốn sách hay mà các em không thể không đọc trong mùa hè này: Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể của hai tác giả là nhà văn người Pháp Goscinny và Sempe. Sách do NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 2008.



 Câu chuyện trong cuốn sách này bắt đầu từ giữa những năm năm mươi của thế kỉ trước như tác giả Sempe đã kể lại: Một hôm, ông gặp Goscini từ Mĩ về và sau đó, liên tục mỗi tuần, từ năm 1959 đến 1965, hai ông cùng hợp tác hoàn thành một mẩu chuyện để đăng tải trên tờ Tây Nam chủ nhật. Những mẩu chuyện đó sau này đã được tập hợp để xuất bản thành sách Nhóc Nicolas: những chuyện chưa kể. Để có thể viết và kể liên tục những câu chuyện về nhân vật chú bé Nicolas, hai tác giả đã cùng chia sẻ với nhau những kỉ niệm của mình thời thơ ấu. Cái tài của họ là đã tạo được cho bạn đọc cảm giác là hình như mình cũng đã từng trải qua những cuộc phiêu lưu như nhóc Nicolas. Và cũng vì thế mà khi đọc cuốn sách này, người lớn cũng như trẻ con đều có cảm giác như là mình đang đọc về những kỉ niệm của chính mình thời thơ ấu.

Cuốn sách có cả thảy 80 mẩu chuyện kèm theo 250 hình vẽ minh họa. Đó thực sự là những mẩu chuyện hấp dẫn còn những hình vẽ thì trông thật ngộ nghĩnh và sinh động. Những mẩu chuyện mà chỉ đọc qua tít đề, hẳn bạn đã thấy tò mò muốn đọc tiếp xem có cài gì trong đó: Cơ quan của bố, Chuyện tiếu lâm, Chuyến du ngoạn Tây Ban Nha, Những kì quan của thiên nhiên.v.v. Cũng vì thế mà dù cuốn sách dày đến 400 trang, nặng chịch so với các bạn đọc nhỏ tuổi, nhưng một khi các bạn nhỏ và cả người lớn nữa, đã cầm lên và đọc thì khó lòng bỏ xuống. Hết mẩu chuyện này sang mẩu chuyện khác, bắt bạn phải tò mò khám phá. Trong thời buổi mà internet và các trò chơi game trên mạng đang rất thịnh hành như hiện nay, việc đọc hết cuốn sách dày này như là một sự thách đố. Vậy nhưng các độc giả nhí đều đã vượt qua dễ dàng mà không cần ai nhắc nhở. Đó quả là sự hấp dẫn kì lạ của cuốn sách này.

 Với cách sử dụng ngôn ngữ và cách suy nghĩ y hệt như lời ăn tiếng nói của trẻ con, những đứa trẻ tinh nghịch và hiếu động, lại thông minh sáng dạ,  những mẩu chuyện về chú nhóc Nicolas có sức cuốn hút bạn đọc mãnh liệt. Bạn chỉ cần nhìn lướt qua hình vẽ một chú nhóc thoạt đầu đã thấy là một tên siêu quậy, bạn đã phải mỉm cười một mình vì quá lí thú. Nhân vật nhóc Nicolas có tính hay hờn dỗi. Chú có thể gào lên mọi lúc mọi nơi khi gặp phải chuyện gì không vừa ‎í. Từ việc làn da chú trở nên đỏ au sau chuyến đi biển về nhưng không kiếm ra một tên bạn thân để khoe; chuyện lần đầu tiên ăn cơm ở trường với cảm giác đáng sợ; chuyện phải làm bài tập số học kinh hoàng đến thế nào; chuyện vì bị điểm “không” môn ngữ pháp nên nên bị cấm xem phim; kể cả hôm làm được một bài chính tả ít lỗi nhất lớp mà không được bố mẹ xem xét một cách nghiêm chỉnh.

 

Quá nhiều điều bất mãn xảy ra hàng ngày trong cuộc sống khiến nhóc Nicolas chán nản, muốn bỏ nhà ra đi để được chết trên đường đời, khiến cả nhà tha hồ mà thương tiếc.

 Chỉ có điều là nhóc Nicolas chẳng mấy khi thành công với trò ăn vạ đó, bởi bố mẹ nó cứ lờ tịt đi coi như không có chuyện gì xảy ra. Tuy nhiên Nicolas cũng chẳng phải buồn lâu bởi ngay lập tức cậu lại nghĩ ra một trò chơi mới. Điều gây nên sự thích thú ở nhân vật Nicolas là chú đụng vào đâu là hỏng và đổ vỡ ở đó. Chú càng cố tỏ ra ngoan ngoãn thì càng làm hỏng thêm nhiều việc. Chẳng hạn có lần chú tự dọn nhà cửa nhưng cái máy bay phóng thử đã làm vỡ một cái bình ở phòng ăn; lấy dao cạo điện của bố để cạo lông con gấu khi da bị hỏng; lấy đồ chơi ném qua cửa sổ thì làm vỡ kính; rồi lại lấy máy hút bụi để dọn đống kính vỡ lại làm hỏng luôn máy hút bụi..v.v.

Đọc Nhóc Nicolas: Những chuyện chưa kể, trẻ con thì thích chuyện của trẻ con, nhưng các nhân vật người lớn trong truyện cũng quậy không kém gì các chú nhóc. Bà mẹ của chú suốt ngày phải gào lên vì quá bức bối chuyện suốt ngày phải lo cơm nước cho cả nhà; ông bố của chú thì hay cáu vì công việc quá bận rộn, về nhà lại phải giúp chú học môn số học và bài làm văn. Thầy giáo giám thị canh me lũ trẻ thấy chúng chơi vui quá cũng nhảy vào tham gia, kết quả là bị đuổi việc...

Cũng vì thế mà cuốn sách này, người lớn, trẻ con gì cũng bị cuốn hút khi đọc. Cả một rừng những câu chuyện vụn vặt như vậy đã được tác giả dựng lên thành một không gian nghệ thuật, không gian sống của chú nhóc Nicolas. Một chú bé ngây thơ mà láu lỉnh luôn tìm mọi cách để bào chửa cho những sai lầm của mình. Và cứ thể, hết mẩu chuyện này sang mẩu chuyện khác, cuốn sách dẫn dắt bạn đọc đi hết từ thú vị này sang ngỡ ngàng khác.

LƯU Ý KHI ĐỌC

Cuốn sách này còn hấp dẫn bạn đọc bởi lối kể chuyện giản dị mà gần gũi, thân thiết như đang kể về bản thân mình. Chuyện nghe chẳng có vẻ gì, cứ như là bông đùa nhưng lại có chiều sâu, bởi nó đưa bạn đọc trở lại với tuổi thơ ngọt ngào đầy ắp những kỉ niệm. Sau mỗi câu chuyện là sự lắng đọng những bài học cuộc đời mà người đọc phải ngẫm nghĩ. Như chuyện bố mẹ lúc nào cũng buộc con cái phải nghiêm túc trong lúc họ cũng quậy như con nít. Điều đọng lại cuối cùng là: Cuốn sách này sẽ để lại cho bạn đọc dù bạn là trẻ con hay người lớn, những tình cảm dịu êm, ngọt ngào vô bờ bến./. 

Link XB trên sachhay.org: https://www.sachhay.org/sach/ChiTiet/5708/nhoc-nicolas-nhung-chuyen-chua-ke

 

30 tháng 3, 2022

Những giấc mơ từ cha tôi

 


Tác giả

Barack Obama

Ngôn ngữ

Tiếng Việt

Lĩnh vực

Văn học nước ngoài

Dịch giả

Nguyễn Quang

Năm xuất bản

2008

Đơn vị xuất bản

NXB Văn học

Giá sách

90.000 VND

Số trang

480

 

Với vị tổng thống Obama, có rất nhiều cái lần đầu tiên được liệt kê để nói về ông trên cương vị tổng thống Mỹ. Trong những điều đó, Obama là tổng thống đầu tiên đã tự mình viết ra những cuốn sách nổi tiếng từ cách đây hàng chục năm. Và ngày nay, sau khi ông đắc cử tổng thống, những cuốn sách của ông càng được độc giả Mỹ và cả thế giới tìm đọc. Trong đó có cuốn hồi kí Những giấc mơ từ cha tôi.

 


Cuốn hồi kí dày gần 500 trang này được Obama viết vào năm 1996, khi  ông bắt đầu giảng dạy tại trường Đại học Chicago và cũng đồng thời đặt chân vào lĩnh vực hoạt động chính trị tại một cơ quan lập pháp của tiểu bang. Về hoàn cảnh ra đời của hồi k‎‎í Những giấc mơ từ cha tôi, Obama đã kể lại rằng: Cơ hội để viết đến từ khi ông còn học ở đại học luật và trúng cử vào chức chủ tịch người Mĩ gốc Phi của tờ Harvard Law Review. Nhà xuất bản đã đề nghị với Obama viết cuốn sách kể về gia đình ông để từ đó nói lên những rạn nứt chủng tộc tiêu biểu của nước Mĩ cũng như sự xung đột về văn hóa, một sự đánh dấu về cuộc sống của xã hội hiện đại.

 Với một phong cách sôi nổi, trẻ trung và đầy nhiệt huyết, Obama đã thổi vào cuốn hồi kí dày dặn của mình một giọng điệu trữ tình, cuốn hút và không hề ủy mị. Người con trai của một người cha châu Phi và một người mẹ Mĩ da trắng đã từ những câu chuyện về gia đình mình mà đi tìm những giá trị thực tế cho cuộc đời với tư cách là một người Mĩ da đen. Câu chuyện của vị tổng thống Hoa Kì tương lai bắt đầu ở New York, nơi Obama nghe tin cha mình, một con người mà ông xem như là một huyền thoại, bị chết trong một tai nạn giao thông. Cái chết đột ngột với sự đau đớn tột cùng đã khơi dậy nơi Obama một cuộc phiêu lưu cảm xúc của tâm hồn và trí tuệ.

 Bắt đầu từ  một thị trấn nhỏ ở Kansas, ngòi bút của Obama đưa người đọc về với cuộc di cư của gia đình bên nội ở châu Phi. Trở lại với quá khứ, cũng có nghĩa là Obama phải đối mặt vói sự thật cay đắng về cuộc đời người cha của mình. Để từ đó, tìm ra những giá trị lớn lao của người cha châu Phi đáng kính. Dù đã chết nhưng với Obama, người cha của ông vẫn còn sống mãi trong tâm khảm với những lời khuyên dạy chí tình và rất hữu ích. Nhưng với Obama, điều có í‎ nghĩa hơn cả từ cuộc đời người cha của mình, ông đã tìm thấy lí tưởng cho cuộc sống với những giấc mơ cao đẹp. Đó là phải không ngừng tăng cường học vấn cho bản thân và luôn tìm kiếm mọi cơ hội để vươn lên trong một xã hội đầy dẫy những biến cố như xã hội Mĩ.

 Từ cuốn hồi kí với giọng điệu rất chân thành và hồn nhiên Những giấc mơ từ cha tôi, bạn đọc biết được rất nhiều điều trong tiểu sử của Barack Obama. Cả cuốn sách như là một cuộc hành trình ngược về quá khứ để bạn đọc tìm kiếm những sự thật về gia đình ông cũng như về chủng tộc của ông vói không ít ngọt bùi và rất nhiều cay đắng. Với một cách nhìn đời biện chứng và khoáng đạt, ngòi bút của Obama trong sách này thật sắc bén nhưng lại vô cùng khoan dung và hồn hậu. Dù là nạn nhân cay đắng của nạn phân biệt chủng tộc, nhưng Obama đã không vì vậy mà trút vào cuốn sách những lời lẽ cay đắng và thù hận. Đó chính là bài học lớn mà bạn đọc sẽ tiếp nhận được từ hồi kí Những giấc mơ từ cha tôi của Obama.

 Tuy là viết hồi kí, một thể loại yêu cầu tính chân thực cao nhất, nhưng Obama với tất cả tuổi trẻ và sự tài hoa của mình, đã cho bạn đọc thấy cuộc tìm kiếm đầy khát vọng của tuổi thanh niên luôn muốn được cống hiến và khẳng định mình trong cuộc sống. Đó là một cuộc tìm kiếm đầy cảm thông đối với cội nguồn gia đình. Đó còn là sự khám phá của anh về một cuộc sống đầy thi vị của nhân loại, dù để có nó, người ta đã phải trá giá không ít. Với một tâm hồn mẫn cảm, với một trí tuệ uyên thâm, Những giấc mơ về cha tôi chắc chắn sẽ nói với bạn một điều gì đó về chính mình, dù bạn là ai, đang làm gì ở đâu và mang màu da gì.

 Cũng có lẽ vì thế mà hồi kí Những giấc mơ từ cha tôi của Obama có sức cuốn hút kì lạ với những ai đã mở nó ra và đọc. Sẽ có những lúc bạn vừa đọc vừa mỉm cười về những chi tiết mà Obama đã kể lại một cách hóm hỉnh theo cách của những con người thông minh và có học. Nhưng trên hết, cuốn sách vẫn là một hành trình khám phá nội tâm và từ đó, gợi mở cho bạn đọc những suy nghĩ về các vấn đề về chủng tộc, màu da và giai cấp, cũng như các vấn đề về văn hóa và văn minh nhân loại.

 Dù đã đắc cử tổng thống trong một cuộc bầu cử đầy kịch tính, vẫn không ít người nghi ngại về nguồn gốc và xuất thân của Obama, một chàng trai da đen không xuất thân từ một gia đình quyền quí. Nhưng với hồi kí Những giấc mơ từ cha tôi, bạn đọc sẽ thấy rằng Obama vẫn là một con nhà nòi, bởi ông đã có một người cha và một gia đình tài ba và đáng kính như đã viết trong hồi kí. Chính từ những điều rút ra từ cuộc đời của cha mình mà Obama đã trưởng thành và trở thành một con người lỗi lạc như ngày nay - tổng thứ 44 của nước Mĩ./.

Link XB trên sachhay.org: https://sachhay.org/sach/ChiTiet/5839/nhung-giac-mo-tu-cha-toi

 

26 tháng 3, 2022

Cô phụ ca

 

Tác giả: Lê Quang Phương

 

Có một người cô phụ

Trên gió sóng Kiến Giang

Chèo thuyền và nàng hát

Một mối tình dở dang

Người thiếu phụ đêm trăng

Tủi buồn đưa cánh võng

Tiếng ca nàng trầm bổng

Khúc tâm tình bên sông

Buổi hoàng hôn thả sóng

Một người lính ngóng trông

Cô liêu hình cô phụ

Xuôi thuyền giữa dòng trong

Tiếng ca nàng để lại

Sông còn giữ nghẹn dòng

Chiến chinh người đi mãi

Lỗi ước mối tình chung.


Hôm đó mặt nước sông xanh đen, gió thổi từ biển vào đưa đẩy từng làn sóng nhấp nhô ì ọp vỗ vào mạn thuyền sang ngang bến đò Chợ Tréo. Sông dềnh lên đầy quyến rũ và bí ẩn. Đại đội được lệnh vượt sông trước trời tối. Có hai con đò nhỏ, không kip thời gian. Các vị chỉ huy hội ý. Tiểu đội trưởng Chức hô A10 tập hợp, nghiêm. Ai không bơi tốt, ai không đủ sức vượt sông bước sang trái. Chúng tôi đánh mắt nhìn mặt sông, mênh mang sóng nước, gió ớn lạnh. Các tiểu đội khác cũng chia làm hai toán quân, 1 bơi sông, 1 đi thuyền.

Khi chúng tôi vừa mặc lại quần áo để ngăn bớt cái rét buốt lạnh lùng của dòng sông, thì không biết từ đâu, theo sóng nước đưa lên, theo gió bay vào tiếng ca trong chiều muộn:

“ Ta hằng ước tình đôi ta mãi mãi bền lâu… Anh còn nhớ ngày ấy đôi ta cùng nhau thề bên sông vắng…”

Không gian và thời gian như ngừng trôi, cả đại đội yên lặng cùng lắng nghe trong gió trong sóng, giọng ca của một người con gái đang chèo chiếc thuyền ba lá lướt nhẹ nhàng như thực như ảo trong sóng hoàng hôn bắt đầu buông thả trên mặt nước.

“… Dòng sông kia nay đã phủ phàng… tình đôi ta nay đã lỡ làng…rồi còn đâu những chiều hôm ấy…”

Thiếu nữ và con thuyền lẻ bóng đơn côi trôi giữa dòng nước rồi nhòa đi dần, nhưng tiếng hát theo chúng tôi về làng Hà Tran, miền ngược dòng sông. Giai điệu và ca từ bài hát ấy đã in dấu ấn trong tôi. Những ngày tháng sau, do sinh hoạt đời lính không có thời gian để tâm tình riêng tư hay mơ mộng đời thường, tôi không còn tơ tưởng tới giọng hát, con thuyền, mặt nước và cô thôn nữ ấy nữa.

Mùa hè năm 1973 đại đội trinh sát sư đoàn 341 đi gặt lúa giúp dân tại xã Xuân Thủy. Tôi được ở trong một gia đình có ngôi nhà bốn mái rộng thênh thang, mát rượi trưa hè vì nó hướng ra sông đón gió nồm nam và gió biển thổi về. Những người phụ nữ nông thôn nơi đây thật nồng hậu và mượt mà trong trẻo như dòng sông Kiên Giang khi mùa xuân dến. Nhà tôi ở có một thôn nữ, cô Ngừng, đang độ đôi mươi. Tôi ra đồng gặt lúa cùng nàng. Tôi dùng liềm hái đều thạo, nhưng bó lượm và dùng đoàn sóc để gánh lúa về thì không ổn chút nào. Nàng dạy tôi lượm bó ra sao, sóc đòn vào đâu, tôi cũng nhanh chóng làm được. Chắc nàng cũng có đôi chút cảm tình với tôi (có khi tôi tưởng tượng). Nàng đăm chiêu tương tư và hay thẩn thờ xa xăm. Mấy chị cùng gặt với tôi bảo o nớ nhớ nguời đi bộ đội vô Nam cả mấy năm ni không thư từ chi cả. Tôi âm thầm cảm nhận được nỗi buồn thăm thẳm của nàng và rất tôn trọng người con gái xa chồng luôn mang trong tâm tưởng mình “hình ảnh kẻ chinh phu, trong lòng người cô phu”

Tôi được gia đình mời cơm chứ không ăn cơm bộ đội, cơm thơm có tôm sông cá đồng kho mặn, đỏ ớt, mà không mặn không cay, ngon không tả nổi, thật hãnh diện và hạnh phúc biết bao khi được người dân đùm bọc (hơn mấy đồng đội không được đi gặt giúp dân).

Những ngày gặt lúa đó đêm nào trăng cũng sáng. Đêm ấy trăng vừa lên thì tôi mắc võng để nằm ở gian phụ chái nhà. Gian kề bên, Ngừng cũng mắc võng quay đầu lại phía tôi. Trăng bắt đầu nhìn vào thềm rồi dần dần sáng vào trong nhà. Tôi lấy cây sáo trúc và du dương : “ Nơi phía xa giữa núi mờ, ai bế con mãi nghóng chờ, như nước non xưa tới giờ… - Hoàn Vọng Phu- Lê Thương”

Gian bên, nàng nhè nhẹ đạp chân xuống đất, cánh võng đưa nhịp nhàng thong thả rồi tôi chết lặng, ngừng bặt tiếng sáo, khi nghe tiếng ca u buồn như gần như xa; gần đó, cách nhau có một cánh võng thôi mà lại rất xa. Tâm hồn tôi được bài hát dẫn dụ đi rồi. Bến đò chợ Tréo hôm nào, dòng sông mặt nước, bóng dáng ca nữ trên con thuyền đơn côi, gió đưa sóng vỗ cô liu hôm nọ cùng bao kí ức xa gần với muôn nỗi tâm tình về cảnh chia lìa thời chiến chinh.

Tác giả LQP nhìn dòng sông Kiến Giang sau 50 năm trở lại bên bờ sông Kiến Giang mà nhớ con thuyền "năm ngoái năm xưa mô rồi". 22/12/2018

…” Chiều hôm ấy bên bờ sông Kiến Giang em ngóng anh hoài…Eng còn nhớ ngày ấy hai ta hẹn nhau thề bên sông vắng …Rồi đêm ấy bên bờ sông Kiến Giang trăng sáng đôi bờ… Trăng vờn nước mà lòng em xác xơ ôi ngày nao…Eng còn nhớ… Tình đôi ta nay đã lỡ làng… dòng sông kia sao nỡ phũ phàng..”

Trăng trong sáng cả trong nhà ngoài sân. Làn tóc dài chớm đất của nàng đu đưa theo nhịp cánh võng làm phách cho lời ca. Như kẻ mộng du, tôi cầm cây sáo trúc ra bờ sông, không thấy gió thấy sóng đâu, mà chỉ thấy một vùng mênh mông trăng và nước, giai điệu Tâm tình bên dòng sông Kiến Giang theo tiếng sáo tôi dệt vào không gian mộng ảo: . Chiều hôm ấy bên bờ sông Kiến Giang trăng sáng đôi bờ…( Đồ son la… son fa son đố la son la son đồ …” Ta hằng ước tình đôi ta mãi mãi bền lâu”

Đại đội trinh sát C20 Sư đoàn 341 trở lại bên bến nước Hà Tran trên bờ sông Kiến Giang sau 47 năm. 22/12/2018

Tôi thả hết hồn mình vào Tâm tình bên dòng sông Kiến Giang. Âm giai và sắc màu của bài ca đưa tiếng sáo tôi đến bài Hoàn Vọng Phu: Mì sonla mì son mì son lá, la đố la sonfa mi rề (rồi chỉ vào sơn hà nghuy biến, trao nó đi xây lại cơ đồ). Nỗi đau buồn của chiến tranh gọi những ngón tay tôi lướt trên sáo những nốt nhạc: son son đồ rề son, Son đô rế mí rê son , bên ven bờ Hiền Lương, chiều nay ra đứng trông về).

Không biết có ai nghe được tiếng sáo của tôi đêm đó không, tiếng sáo của một chiến binh trong đêm trăng nước bên một dòng sông thơ mộng trữ tình nhưng lại ai oán nỗi buồn chia cách trong thời binh đao khói lửa?

Mấy ngày sau tôi vẫn đi gặt bên Ngừng, nàng lượm lúa bó lại để tôi gánh về. Tôi cảm được nỗi đau buồn thánh thiện của nàng là thiêng liêng nên tôi hầu như không nói chuyện với nàng một lần nào nữa, một câu đôi lời thôi, nếu như tôi hỏi gì đó hoặc an ủi động viên thì cũng là thừa.

Tạm biệt cánh đồng, tạm biệt người dân Xuân Thủy, chúng tôi trở về doanh trại, về với làng Hà Tran. Cây sáo lại được giấu kín vào ba lô. Hình ảnh người cô phụ nặng lòng nhớ nhung kẻ chinh phu nằm im trong kí ức tôi bởi vì đời lính không có thời gian cho tương tư đau buồn.

Vào một chiều hoàng hôn vừa chớm. Tôi ra bờ sông, phía trên bến neo đậu mười mấy con thuyền của làng Hà Tran. Sông xanh xanh, gió nhè nhẹ không xua được nỗi buồn trong tôi vì tôi biết ngày mai tôi giã biệt dòng sông này, xa A10 của tôi, xa làng Hà Tran và xa đại đội của tôi để về đơn vị mới chuẩn bị cho chiến dịch mùa xuân 1975. Nhìn về ngọn núi phía xa, cây sáo đưa lên tôi chưa kịp thổi “ Nơi phía xa giữa núi mờ…” thì bỗng có tiếng ca từ trên mặt nước cất lên. Mấy con thuyền chở đầy lâm sản từ miền ngược về xuôi. Cầm lái một con thuyền là bóng hình người phụ nữ mà tôi không nhìn rõ mặt.Tiếng ca là của cô phụ ấy, tôi linh cảm. Thời gian như ngừng trôi, chỉ còn tiếng sóng nước và gió đưa ca từ theo con thuyền thong thả xuôi dòng:

“ Ta hằng ước tình đôi ta mãi mãi bền lâu… Đây dòng nước còn trong xanh như lòng ta…Con thuyền bé giờ đây trôi đi về phương nào tìm đâu thấy. Tình duyên ta nay đã không thành, vầng trăng kia nay vỡ tan tành, rồi còn đâu những chiều hôm ấy …”

Hoàng hôn tím đậm trời chiều, bóng con thuyền trôi xuôi rồi lẫn vào sông nước, tiếng ca gửi lại người lính chuẩn bị ra nơi chiến địa. Tôi đứng dõi theo mà lòng trĩu nặng buồn khôn xiết nỗi. Có lẽ cảnh người xưa chia li với bạn ở lầu Hoàng Hạc bên bờ sông Trường Giang thời nhà Đường, lúc Lý Bạch nhìn cánh buồm cô độc đưa Mạnh Hạo Nhiên phía xa xa lẫn với sông nước vô tận một màu xanh thăm thẳm, giống tình cảnh bên bờ sông Kiến Giang lúc này làm tôi nhớ đến hai câu thơ trong bài Hoàng Hạc Lâu tống Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng:

Cô phàm viễn ảnh bích không tận,

Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu”

Tôi phỏng dịch, vơ vào hoàn cảnh lúc ấy

Bóng thuyền đơn khuất xa xanh,

Kiến Giang trời nước xuôi nhanh theo dòng.

Họp mặt C20 F341, làng Hà Tran, Lệ Thủy, Quảng Bình, 22/12/2018

PS. Đã 50 năm đã trôi qua, bao nhiêu nước trôi theo dòng Kiến Giang ra biển cả, chiến tranh đã lùi xa, hòa bình và những bản tình ca bị vùi dập nay đã sống lại nhưng bài hát Tâm tình bên dòng sông Kiến Giang vẫn chưa có được vị trí xứng tầm, mặc dù bài ca vẫn còn trong lòng nhiều người lính ra trận cùng thời với tôi đã đi qua dòng sông Kiến Giang. Tôi đã nghe những người lính sư đoàn 341 hát bài này khi tập kết ven đường mòn Hồ Chí minh để vào miền Đông Nam Bộ, nhưng tôi chưa được nghe một danh ca nào hay người con gái nào khác, ngoài người con gái Xuân Thủy mà tôi gọi là Cô Phụ hát trong đêm trăng, hát lúc chèo thuyền. Có ai nữa hát được không bây giờ, và tại sao một bài hát hay và trong sáng như vậy mà ngày nay lại không được phổ biến.

Không rõ cô Ngừng chờ đợi trong nhớ nhung người ra trận năm xưa giờ sao ?

Từ ngày biết bài hát ấy đến nay, những khi gặp thất bại hay đau khổ trên đường đời tôi lại cầm sáo lên tìm sức sống và thanh lọc tâm hồn trong Tâm tình bên dòng sông Kiến Giang của thầy giáo Xuân Lê. Âm thanh và ca từ bài hát TTBDSKG của nhạc sĩ thầy giáo Xuân Lê đã làm lòng người dịu ngọt. Khi ngôn ngữ bất lực thì âm nhạc lên tiếng, hồn cốt của một bài hát, cái mà người ta gọi là giai điệu, nó là ngôn ngữ của trái tim và trí tuệ con người, nó có sức mạnh phi thường và trường tồn cùng thời gian.

Tư liệu do bạn Luyến Nữ cung cấp

Cảm ơn bạn Nữ Luyến, người con gái Lệ thủy nay đang sống trong Sài Gòn đã gửi tôi những tư liệu quý về bài ca này. Cảm ơn tác giả Quang Dương với Video đàn hát mà bạn Luyến Nữ gửi cho tôi và cho phép tôi sử dụng vào Video. Bằng cảm âm của cá nhân, tôi chép lại nốt nhạc bài này và đưa ra nhận định riêng của mình. Nhận định của tôi là bài hát Tâm tình bên dòng sông Kiến Giang, nhạc và lời của thầy giáo Xuân Lê, bài hát được sáng tác từ cảm hứng giai điệu của tác phẩm Hòn Vọng Phu của nhạc sĩ Lê Thương; đúng như anh Quang Dương, người cùng làng với tác giả Xuân Lê nhận định. Có ý kiến cho rằng thầy Xuân Lê chỉ viết lời, nhạc là dân ca Nga?

Mùa xuân năm 2022.Nhớ laị năm mươi năm trước mà xao xuyến lòng:

Tiếng xuân lay động hồn tôi . . Bao đời cô phụ hát lời nước non. Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn. Lời xưa tình ấy vẫn còn thiết tha.

LQP

 Link Video Chuyện tình bên dòng sông Kiến Giang: https://youtu.be/dmEUu9ud6po