Giữ gìn và phát triển sự trong sáng tiếng Việt trên các phương tiện báo chí và truyền thông

Tiếng Việt là một sinh ngữ, và ngôn ngữ trên báo chí cũng không ngừng phát triển góp phần không nhỏ vào sự phát triển của tiếng Việt hiện đại.

      Tuy nhiên trong quá trình phát triển, báo chí đã bộc lộ không ít những nhược điểm trong sử dụng từ ngữ, văn phạm làm phương hại đến sự trong sáng của tiếng Việt, và góp phần không nhỏ vào sự lệch lạc trong lỗi dùng từ của một bộ phận người đọc, người nghe, làm phương hại đến đến sự trong sáng của tiếng Việt, làm ảnh hưởng không nhỏ và tạo nên sự lệch lạc trong lỗi dùng từ của một bộ phận người đọc báo, người nghe đài, xem truyền hình.

Về tu từ:

Có một nhận xét chung là khả năng tu từ học cũng như kỹ năng diễn đạt của báo chí nước ta đang ngày càng pha tạp giữa ngôn ngữ thuần Việt với ngôn ngữ nước ngoài. Khiến câu chữ trên báo chí lắm lúc trở nên ngô nghê, khó hiểu hoặc khô cứng. Nguyên nhân thì có nhiều nhưng có thể là do các nhà báo của ta trong quá trình học và sử dụng ngoại ngữ đã mang theo thói quen sử dụng cấu trúc của câu văn tiếng nước ngoài vào câu văn Việt; hoặc là muốn viết cho khác người, cho lạ, cho hiện đại. Ví dụ: Bản quy hoạch này được thực hiện bởi một nhóm các kiến trúc sư trẻ;  Cú đâm nhau chí mạng được xảy ra giữa hai xe máy phóng ngược chiều với một tốc độ rất cao; Sự cạn dần đi của nguồn nước được xảy ra khi các nhà máy thuỷ điện mọc lên chi chít trên thượng nguồn các con sông.v.v. Những câu trên đều có thể diễn đạt lại theo lối thuần Việt, xuôi tai và dễ hiểu hơn, nhất là với số đông người bình dân: Một nhóm kiến trúc sư trẻ đã thực hiện bản qui hoạch này; hai xe máy phóng ngược chiều với tốc độ rất cao đã đâm nhau một cú chí mạng; Các nhà máy thủy điện mọc lên chi chít trên thượng nguồn các con sông đã làm cho nguồn nước bị cạn dần đi .v.v.     Chính cách viết theo cấu trúc đặt trước từ “được” những động từ và tính từ đã làm nên những câu văn kiểu tây tây như thế. Trong lúc cách nói truyền thống của người Việt ta là Chúng ta đi trên đường tắc nghẽn quá; không ai nói Chúng ta tắc nghẽn quá bởi con đường đi. Nghe cứ như là văn dịch.  Tất nhiên là dù nói và viết  theo cách nào thì người đọc người nghe cũng hiểu Chúng ta đi trên một con đường tắc nghẽn; và con đường tắc nghẽn mà chúng ta đang đi. Về nghĩa giữa hai câu thì giống nhau nhưng diễn đạt theo câu thứ hai thì vụng về và nặng nề lắm. Trong khẩu ngữ thì có thể nói như thế nhưng trên báo chí thì không nên chút nào. Trên thực tế, việc đưa khẩu ngữ vào các bài báo của số đông các nhà báo đang ngày càng phổ biến. Và đó là một thói quen xấu, khi báo chí được xem là một phương tiện truyền thông phổ cập và cổ điển.

Ngay ở cách đặt title cho bài báo cũng nhiều lúc chưa ổn, thậm chí gây bức bối cho người đọc báo. Một title bài phải sao cho ngắn gọn và kín, đọc qua title bài, bạn đọc sẽ thấy ngay bài báo sẽ có nội dung về vấn đề gì nhưng đồng thời ngay ở cái title cũng cần gây được sự chú ý, tò mò cho người đọc. Ví dụ: Mất bảy mạng người trong một vụ hoả hoạn. Đọc cái title này bạn đọc sẽ biết nội dung bài báo là nói về một vụ hoả hoạn nghiêm trọng gây chết đến bảy người. Nhưng người ta cũng cần biết là vụ cháy xảy ra ở đâu, vào lúc nào, diễn biến như thế nào và nguyên nhân do đâu. Và vì thế mà người ta sẽ đọc hết bài báo để nắm các thông tin trên.  Nhưng nếu cũng với bài báo trên mà đặt  title: Vụ hoả hoạn ở Bình Dương vì sao mất đến bảy mạng người? Với dấu (?) ở cuối thì sẽ khiến cho người đọc khó chịu. Bởi người đọc đến với bài báo đó là để tìm đến với sự thật chứ không phải là đi tìm câu trả lời mà nhà báo đặt ra. Trong trường hợp này chỉ có một trong hai khả năng: do có người đốt hoặc do bất cẩn. Vậy chỉ có thể đặt title với sự khẳng định: Vụ hoả hoạn ở Bình Dương là do có người đốt; hoặc Vụ hoả hoạn ở Bình Dương là do bất cẩn.

Trong trường hợp cụ thể này, nếu chưa xác định được nguyên nhân thì chỉ nên đặt title: Đi tìm nguyên nhân vụ hoả hoạn ở Bình Dương là đủ. Tương tự không nên đặt các title bài kiểu: Tăng giá xăng trong thời điểm này liệu có thích hợp? Trong trường hợp này nếu quan điểm của nhà báo là không thích hợp thì khẳng định luôn là: Tăng giá xăng trong thời điểm này là không thích hợp; ngược lại thì nói: Tăng giá xăng trong thời điểm này là thích hợp. Gần đây báo chí ta còn có tình trạng phổ biến  đặt câu hỏi với dạng động từ + tại sao không?  Ví dụ: Cá cược bóng đá, tại sao không?; Hoặc Tết sách, tại sao không? ...  Nói kiểu ấy một vài lần thì được, nói hoài kiểu câu hỏi ấy thì gây khó chịu cho người đọc. Người đọc báo có quyền bắt bẻ lại nhà báo với những cái title cụ thể hơn: Có thể/không thể cá cược bóng đá; hoặc Nên/không nên có tết sách ...

Đa số bạn đọc không thú vị gì với các title bài đồng thời là một câu hỏi. Bởi nhiệm vụ của họ không phải là đi tìm câu trả lời mà là tìm đến với sự thật là câu trả lời của nhà báo nằm trong nội dung bài báo. Và như vậy, cũng có nghĩa là các title bài không nên là những câu hỏi. Trong lúc đó thì đáng buồn thay đang có nhan nhản những title đề như thế trên các trang báo ra hàng ngày.

Về sử dụng từ:

Như đã biết, lượng từ Hán – Việt chiếm đến 70% trong ngôn ngữ tiếng Việt. Chúng ta không máy móc là phải Việt hoá  tất cả các từ Hán – Việt để cho tiếng Việt được trong sáng. Và trên thực tế không phải từ Hán – Việt nào cũng có thể Việt hoá được. Tuy nhiên, lạm dụng và sử dụng quá nhiều từ Hán – Việt trong khi có thể sử dụng từ thuần Việt là không nên. Điều này trong giới ngôn ngữ học đã nói nhiều, chúng tôi xin không nhắc lại.

Điều chúng tôi muốn nói là tình trạng sử dụng sai từ Hán – Việt trong báo chí. Rõ nhất là ở từ khiêm tốn. Ai cũng biết khiêm tốn là từ dùng để chỉ một phẩm chất tốt của con người. Ông ấy giỏi nhưng khiêm tốn lắm; Những người thông minh là những người biết khiêm tốn. Bác Hồ cũng dạy các cháu thiếu niên nhi đồng là Khiêm tốn, thật thà,  dũng cảm. Từ nghịch nghĩa với khiêm tốn là tự cao, một thói xấu của con người. Tuy nhiên gần đây từ khiêm tốn đang được dùng để chỉ những cái gì còn ít, như là một từ định lượng. Ví dụ: Kết quả đạt được của doanh nghiệp trong năm qua còn khiêm tốn; hoặc:  Thành tích của đội bóng A trong mùa bóng vừa qua là quá khiêm tốn ...  thậm chí có nhà lãnh đạo khi đi nước ngoài cũng đã phát biểu: Tiềm năng hợp tác kinh tế giữa hai nước Việt – Nga là rất to lớn nhưng chúng ta thực hiện còn quá khiêm tốn. Tại sao không nói thẳng, nói rõ ra là ... còn ít; ... còn thấp mà lại thay từ khiêm tốn vào đấy. Nếu vậy, chúng ta phải hiểu từ khiêm tốn trong Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên và nhi đồng “Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm” như thế nào đây! Chẳng thế mà có độc giả đã viết bài than phiền về cái sai phổ biến và trầm trọng của báo chí khi dùng từ khiêm tốn với nhan đề chua chát: Tôi sợ khiêm tốn lắm rồi!

     Đó là cái sai rất đậm nét trong dùng từ Hán – Việt mà không ít người đã lên tiếng phê phán nhưng chưa thấy ai sửa, ngược lại kiểu sai này ngày càng phổ biến và trầm trọng hơn. Báo chí, hơn ai hết phải thấy được khả năng lan toả và tác động to lớn của mình trong đời sống xã hội để từ đó cũng phải cẩn trọng hơn ai hết trong sử dụng từ ngữ.

    Một cái sai khác trong dùng từ cũng đang rất phổ biến trong báo chí của ta là dùng từ bà con, nhất là trong các bài báo, các chương trình phát thanh và truyền hình hướng về đối tượng đọc và nghe là nông dân, đồng bào các dân tộc thiểu số. Ví dụ: Bà con và các bạn thân mến! Theo từ điển tiếng Việt, nghĩa của từ bà con là để chỉ những người có cùng quan hệ huyết thống, có quan hệ họ hàng thân thuộc bên nội, bên ngoại với nhau… Có lẽ khi các nhà báo và các báo, đài gọi đối tượng hướng tới để tuyên truyền của mình, những người nông dân, những đồng bào các dân tộc thiểu số là bà con nhằm tạo sự gần gũi, thân thiết. Nếu vậy khi viết về những người công nhân,  những tầng lớp lao động khác trong xã hội thì không cần sự bà con gần gũi đó hay sao! Đó là chưa nói tới chuyện người nông dân trong xã hội ta ngày nay cũng đã được nâng cao về dân trí và các nhận thức khác, họ sẽ không muốn cánh báo chí gọi mình theo lối mị dân như thế. Và khi đó, tác dụng tuyên truyền sẽ bị giảm sút do lỗi dùng từ không chính xác.

     Trong trường hợp này, nên thay từ bà con bằng đồng bào là thích hợp hơn cả: Đồng bào và các bạn thân mến! Bởi rằng, đồng bào là một từ gốc Hán nhưng không hề xa lạ trong tiếng Việt.      

     Lỗi trong dùng từ theo kiểu khẩu ngữ cũng đang phổ biến trên các mặt báo. Có lẽ chưa có bao giờ mà lời ăn tiếng nói thông thường trong cuộc sống hàng ngày lại được các nhà báo sử dụng thoải mái đến mức hồn nhiên như hiện nay. Tác dụng của nó là khiến cho báo chí trở nên gần gũi hơn với người đọc nhưng nếu lạm dụng quá thì sẽ làm mất đi tính nghiêm túc của bài báo, và của cả tờ báo.

     Chẳng hạn một từ đang được báo chí dùng rất thịnh hành là bật mí. Ví dụ: Bật mí về hậu trường làm phim truyền hình Việt Nam; hoặc Bật mí về những cây xăng gian lận thương mại ở Long An .v.v.  Ai cũng biết, bật mí là nói lái của từ bí mật, như một sự chơi chữ, nhằm chỉ những điều đã bị lộ diện, không còn bí mật nữa. Dùng ở ngoài sách vở theo dạng khẩu ngữ, ngôn ngữ đường phố không thì không sao nhưng nếu sử dụng chính thức trên báo chí sẽ làm mất hẳn sự nghiêm túc của bài báo, biến một vấn đề nghiêm túc thành một sự bông lơn, đùa cợt.

     Trong quá trình phát triển của ngôn ngữ, lượng từ mới xuất hiện ngày càng nhiều và đi vào đời sống ngôn ngữ như một lẽ tự nhiên. Điều đó làm cho ngôn ngữ nước nhà ngày càng phong phú. Tuy nhiên, không phải từ mới nào cũng có lí để tồn tại. Lẫn trong những từ mới, đã có những từ ghép được các nhà báo “sáng tạo” một cách khập khễnh, làm biến dạng cả tiếng Việt. Ví dụ: viết thanh thiếu nhi thay cho viết đầy đủ là thanh niên, thiếu niên và nhi đồng; chi đảng bộ thay cho chi bộ, đảng bộ; khán thính giả thay cho khán giả, thính giả; phối kết hợp thay cho phối hợp, kết hợp .v.v. Thực ra các trường hợp trên chỉ là một cách viết tắt chứ không phải là những từ ghép. Trong khẩu ngữ khi nói không chính thức có thể dùng nhưng khi đi vào văn bản viết của ngôn ngữ báo chí thì không nên bởi nó làm mất đi độ chính xác và tính nghiêm túc của bài báo. Nếu chấp nhận “sáng tạo” và cứ  phát triển theo xu hướng trên thì sẽ có lúc dùng ngoan cố thay cho ngoan ngoãn và cố gắng; cao xà lá thay cho cao su, xà phòng, thuốc lá. Như vậy có mà loạn từ ngữ! Phát hiện và sử dụng cái mới là một điều tích cực nhưng không phải cái gì  khác  lạ cũng là cái mới.    

Về dùng từ nước ngoài:

        Khi đất nước hội nhập ngày càng sâu rộng với quốc tế, tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có ngôn ngữ cũng tham gia mạnh mẽ vào quá trình hội nhập ấy. Ngày nay, khi lật bất cứ trang báo nào, người đọc cũng có thể thấy ngay những từ nước ngoài được sử dụng một cách phổ biến như: Phone, fax, mail, website, blog, computer, hacker, show, live show, game show, shopping v.v. và v.v.  Đó là những từ nước ngoài mà con người trong thế giới hiện đại dù ở bất cứ quốc gia nào cũng không thể không sử dụng. Bởi dù có bảo thủ đến đâu chúng ta cũng khó mà thay thế các từ thuần Việt vào các từ nước ngoài như fax, mail, website, blog ... Trong trường hợp nếu cố tình thay thế, chúng ta sẽ có cách diễn đạt dài dòng, thậm chí là không chính xác, không rõ nghĩa. Có thể khẳng định rằng, với sự xuất hiện ngày càng dày đặc các từ nước ngoài trên các phương tiện truyền thông mà chỉ cách đây mấy năm còn xa lạ nhưng nay đã trở nên quen thuộc với số đông đã góp phần cho sự diễn đạt chính xác và làm phong phú thêm cho ngôn ngữ Việt nói chung và ngôn ngữ báo chí nói riêng. Mặt khác, điều đó cũng góp phần nói lên sự hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của đất nước ta ngày nay.

     Tuy nhiên, cùng với sự tiếp thu và Việt hoá được nhiều cái hay của từ ngữ nước ngoài trong thời buổi đất nước hội nhập thì có một điều chúng ta đã nói rất nhiều, rất lâu rồi nhưng ngày càng trở thành một thói quen xấu là việc lạm dụng từ nước ngoài, sử dụng từ nước ngoài trong những trường hợp không cần thiết. Tình trạng này làm cho tiếng Việt bị mất đi sự trong sáng, thậm chí bị biến dạng, lai căng trông rất kệch cỡm. Điều đáng báo động là xu hướng này đang ngày càng thịnh hành, nhất là thói quen sử dụng tiếng Anh thay cho tiếng Việt ngay cả trong những trường hợp không cần thiết.

     Có lẽ ngày nay, chỉ trừ số ít tờ báo như Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tiền phong (tiếc là những tờ báo này lại ít người đọc) thì đa số các mặt báo còn lại, nhất là báo điện tử, báo  mạng, thậm chí cả trong các văn bản hành chính; rồi cách gọi, cách đặt tên cho sự kiện cũng nhan nhản sự lạm dụng từ tiếng Anh. Như không nói là liên hoan mà nói là festival. Trong các cuộc liên hoan mang phạm vi quốc tế thì dĩ nhiên là và hoàn toàn có thể sử dụng từ festival như Festival thanh niên, sinh viên quốc tế ; Festival Huế (với thành phần tham gia có nhiều khách quốc tế)…  nhưng cũng có những liên hoan mà tính quốc tế hầu như không có hoặc có rất ít như Festival lúa gạo ; Festival trái cây ; Festival thuỷ sản Cần Thơ, Festival thanh niên nông thôn, Festival Tây Sơn Bình Định v.v. thì hoàn toàn nên gọi là liên hoan chẳng những là để giữ gìn sự trong sáng cho tiếng Việt mà còn là để gần gũi với đa số nhân dân, nhất là với nông dân. Ngoài ra có thể kể thêm cho những trường hợp lạm dụng tiếng Anh như : dùng building, villa thay cho nhà cao tầng, biệt thự ; sale off thay cho hạ giá ; scandal thay cho bê bối ; collection thay cho sưu tập. Ngay cả khu du lịch nổi tiếng ở Nha Trang hoàn toàn được xây dựng với  sự đầu  tư của người Việt nhưng lại được đặt tên là Vinpearland chứ không chịu gọi là Hòn ngọc Việt, một cái tên thuần Việt vừa đẹp vừa nhiều ấn tượng. Hình như là có một bộ phận người Việt cho rằng có gọi theo tên Tây như thế thì mới sang, mới hiện đại ; còn gọi theo tiếng Việt thì bị giảm giá( !).  

      Trong phạm vi vấn đề này, như đã nói ở trên, chúng tôi không phản đối mà ngược lại, còn phần nào ủng hộ việc sử dụng những từ ngữ nước ngoài trong những trường hợp không thể dùng tiếng Việt, hoặc nếu cố tình sử dụng tiếng Việt sẽ làm cho câu chữ dài dòng, không nói hết nghĩa của từ và thuật ngữ. Chẳng hạn trong việc sử dụng mạng thông tin điện tử thì dùng mail, fax, hacker, gameshow, forum … Hoặc trong hệ thống các trang blog hoàn toàn mang tính cá nhân thì người chủ các blog có thể dùng từ theo ý‎ thích của họ. Chẳng hạn dùng entry, comment, post, up… thay cho các từ tiếng Việt tương đương, bởi chúng chỉ giới hạn trong phạm vi cá nhân hoặc trong một bộ phận người dùng. Tuy nhiên, nếu qúa lạm dụng và nhân bản ra với cả các loại hình báo chí chính thống khác thì chắc chắn là sẽ loạn ngôn ngữ. Cái gì cũng nên có giới hạn của nó.

      Ở đây, chúng tôi muốn đề cập thêm đến việc sử dụng không chính xác hoặc sai nghiêm trọng khi sử dụng từ Hán – Việt hoặc từ gốc Hán của báo chí. Chúng tôi xin dẫn ra đây hai ví dụ tiêu biểu: Ai cũng biết nước Việt ta từ xưa đến nay mới chỉ có duy nhất một bản Tuyên ngôn độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh công bố trong ngày Quốc khánh 2 – 9 – 1945 tại Hà Nội. Vậy mà trong không ít các lời dẫn chương trình, các bài viết trên một vài tờ báo, các biên tập viên và người dẫn chương trình khi nói đến bài thơ Nam quốc sơn hà của Lý Thường Kiệt và bài Cáo bình Ngô  của Nguyễn Trãi vẫn cho rằng đó là hai bản tuyên ngôn độc lập khác nữa của nước Việt Nam ngoài bản Tuyên ngôn nói trên do Hồ Chí Minh công bố ; và khẳng định luôn là nước ta có đến ba bản tuyên ngôn độc lập. Trong lúc thực ra, hai tác phẩm kể trên của Lý Thường Kiệt và Nguyễn Trãi xét về mặt ‎ ý nghĩa chỉ có giá trị như một lời tuyên ngôn mà thôi. chương trình đã nhầm lẫn chữ môn nghĩa là cổng, cửa với môn là môn học. Những hạt sạn to như thế ngày nay trên báo chí, đài phát thanh, truyền hình, báo mạng … có mà nhặt cả ngày cũng không hết. 

Mấy đề xuất:   

          

      Trước thực trạng đáng lo ngại như đã trình bày ở trên, đề nghị các nhà ngôn ngữ, các nhà giáo trong nghiên cứu, giảng dạy qua các báo và tạp chí nên có nhiều bài viết về giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, nhất là mở các mục kiểu như mục Dọn vườn của báo Văn nghệ trước đây. Mục này vốn rất được bạn đọc chú ý và thích thú nhưng có lẽ do ngày nay có quá nhiều cỏ rác dọn không xuể nên duy trì không đều.

Hãy xem việc giữ gìn và phát triển sự trong sáng của tiếng Việt, nhất là trong thời kì cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, là một trong những biểu hiện, là một nội dung của lòng yêu nước và tự hào dân tộc.

HTS

                                                                                                         

Lượt xem: 1419

1

2

Nhớ lắm ngày Hội 60 năm khoa Ngữ văn

Có về Vinh dự hội trường hội khoa 60 năm thì mới thấy hết tình bạn bè và tình đồng nghiệp. 5 ngày đã trôi qua kể từ buổi sáng 20/9 diễn ra Lễ kỉ niệm 60 năm ngày thành lập khoa Ngữ văn ĐH Vinh nhưng dư ba của nó trong tôi thì còn vang vọng mãi dù giờ này tôi đang ở cách Vinh cả ngàn cây số..

11h ngày 18/9. Chuyến xe đò Công Nhật chạy tuyến Đồng Hới – Vinh thả tôi và Nguyễn Xuân Sùng xuống ngay cổng trường Vinh trong lúc đáng lẽ ra nó phải thả xuống ngay ngã ba Phượng Hoàng Trung Đô để vô KS Duy tân cho gần. Không sao. 40 năm từ ngày ra trường, mấy khi tôi được đặt chân đi bộ trên mảnh đất mà mỗi bước chân đi có thể dẫm lên vết tích của những mối tình sâu kín.

Thấy cái cổng trường hai thằng lớp 16D tôi xúc động quá ngồi bệt xuống luôn bệ xi măng, tự sướng phát. Xong post ngay facebook để cho cả thế giới biết với Xì ta tút nghe rất sến: Đi thật xa để trở về (Tên và lời một bài hát mà tôi rất thích). Thì chả đúng như thế là gì. Năm 79 tốt nghiệp rời trường Vinh ra đi tôi bị bắn một phát vào tận ĐHSP Quy Nhơn, 30 năm sau lại bắn tiếp vô Sài Gòn rồi định cư luôn ở đó. Xa cả ngàn cây số nên mỗi lần có dịp quay lại Vinh với tôi là cả một sự kiện.

Không “Đi thật xa để trở về” thì là gì.

Tối 19. Ăn liên hoan trên Avatar xong cả lớp tôi kéo về xem văn nghệ khoa với cái tên chương trình nghe tây tây không còn mộc mạc như xưa: Gala Điểm hẹn mùa thu.

Khi đến trời còn sớm, mấy dãy bàn đầu có vẻ dành cho VIP. Tôi với vợ chồng Nguyễn Trung Ngọc - Phan Nga sau thêm Nguyễn Thành Thân bạn học CH 6 kiếm một chỗ ngồi rất khiêm tốn là những chiếc ghế nhựa vuông vuông dành cho sinh viên và ngồi chung với mấy em sinh viên. Dù sao thì mình cũng chỉ là cựu SV.

Lâu lắm tôi mới được xem một đêm văn nghệ khoa hay và đậm chất Vinh như thế. Chỉ có trở về trường Vinh tôi mới được nghe lại ca khúc Vinh thành phố bình minh của Lê Hàm. Ra khỏi không gian Vinh hình như không ai hát bài này. Cũng vì nó chỉ hay nhất khi cất lên ở Vinh. Hai bạn GV của khoa (nghe nói đều là TS) hát quá truyền cảm. Tôi nghe mà xúc động tràn trề.

Rồi cả Bài ca hi vọng của Văn Ký cũng được một cô giáo rất xinh đơn ca rất hay. Cái hay là bạn này hát Bài ca hy vọng theo phong cách nhạc nhẹ chứ không theo kiểu truyền thống như Lê Dung, Anh Thơ, Tân Nhàn… Bài ca nổi tiếng này không phải của người Vinh nhưng khi nghe người Vinh hát thấy rất hợp. Cũng bởi ở Sài Gòn cả chục năm nay tôi chưa nghe ai hát bao giờ. Có lẽ nó không hợp với không gian của TP náo nhiệt ấy.

Rồi Trần Anh Hào thằng bạn cùng lớp 16D "giọng ca triển vọng cấp khoa" cũng tỏa sáng sân khấu với ca khúc rất trúng chủ đề chương trinh: Mùa thu cho em. Lớp tôi thế mà nhiều tài năng trong đó Trần Hào là một ví dụ. Chả biết em trong bài hát mà Trần Hào muốn gửi tặng cả mùa thu là em nào chỉ biết đã lâu rồi hắn côi cút một mình đi về lẻ bóng.

Đang say đắm nghe thì bị Biện Minh Điền đang ngồi hàng ghế đầu phát hiện. Thằng bạn cùng khóa 16 dứt khoát kéo lên ngồi trên cho bằng được. Tôi và Nguyễn Thành Thân không lên cũng không xong với hắn. Vì thế mà khi cái hình hai thằng tôi lên FB đã bị Chử Anh Đào bạn cùng lớp CH 6 với tôi và Thân phang ngay một cái còm: Ghế trên nghiêm ngắn rỡ ràng. Ý hắn muốn viết Ghế trên ngồi tót sỗ sàng. Thiệt tình vụ này oan quá. Có Ngọc Nga làm chứng.

Lại chăm chú xem tiếp thì có “con bé” Nguyễn Xuân Quỳnh phụ trách truyền thông của khoa đến chào. Nói mai em sẽ gửi sách cho thầy ạ. Nhìn cái dáng mảnh mai trẻ con như một SV năm thứ 2 của cô giáo Quỳnh, không ai nghĩ nó đã là mẹ của hai đứa con. Nể thế. Lại nhìn cái cách Phan Nga nói chuyện ríu rít với Quỳnh, tôi biết hai “mẹ con” chúng nó qúy nhau lắm.

Sáng 20 thì cả bọn kéo nhau lên Hội khoa. Tôi và các bạn đi giữa những khu nhà nguy nga đồ sộ. Trường Vinh quả là rất tráng lệ. Nếu thả một mình giữa khu trung tâm này tôi sẽ hoang mang lạc lối là cái chắc. Chúng tôi rất tự hào về cái nôi ĐH Vinh nơi đã nuôi lớn những giấc mơ của mình. Thế hệ chúng tôi dù đi đến đâu, làm việc gì khi gặp nhau cũng luôn nhớ về trường, nhớ về khoa văn, nhớ về những người thầy người cô đã dạy dỗ mình nên người như hôm nay. Chúng tôi luôn nghĩ về trường mình với tất cả những điều tốt đẹp. Tuyệt nhiên thế hệ chúng tôi chưa và không bao giờ nói xấu về ngôi trường của mình, về thầy cô giáo của mình.

Đón chào chúng tôi đến dự Hội khoa là những bạn nữ SV trong tà áo dài màu thiên thanh với nụ cười tỏa nắng. Gặp cô giáo Hồ Vân (bạn trên FB) làm nghĩa vụ của lớp 16D với khoa, nhận quà. Cô giáo Vân (và trước đó là cô giáo Trâm) đã làm quen với tôi qua FB và qua đt khi tôi còn ở SG. Hẹn nhau ra Hội khoa sẽ gặp nhau. Công việc các bạn ấy túi bụi, đón khách thì rộn ràng. Chỉ kịp thấy mặt và chào nhau một câu thế là đã xong một cuộc gặp. Biết làm sao được. Chỉ biết hẹn gặp lại.

Vào Hội khoa tôi và Nguyễn Trung Ngọc lại ngồi tít ở đằng sau với SV. Thời tiết khá nóng. Đang chăm chú lắng nghe thầy Nguyễn Khắc Phi phát biểu (Tôi may mắn được học với thầy Nguyễn Khắc Phi môn VHTQ những 3 lần. Lần đầu khi tôi học khóa 12 trước khi đi lính, lần thứ 2 khi tôi đi lính trở về học khóa 16, lần thứ 3 khi tôi học CH 6) thì thấy ai đó dúi vô tay cho chai nước. Ngẩng lên thì ra Nguyễn Văn Tứ bạn cùng khóa 16 đang mỉm cười. Nghĩa cử của Tứ đã khiến tôi xúc động. Tứ đứng ở tít trên chỗ của BTC xa cả 30m vẫn nhìn thấy tôi và đem cho chai nước.

Chỉ có dân trường Vinh, bạn bè trường Vinh mới thân tình với nhau như thế.

Chừng đó cũng đủ cho tôi cảm động và nhớ mãi.

HTS và Nguyễn Xuân Sùng. Đi thật xa để trở về

Hội chứng họp lớp

Sáng nay tôi đọc được trên Fb Lê Hiệu nhắn cho Lâm Văn Kiều tức Lê Văn Ngọ như sau: “Bạn LVK thân mến! Ngày hạnh ngộ của lớp 12A- k2 đã trôi qua 1 tuần rồi mà dư âm vẫn còn đọng mãi, cảm giác gần gũi, thân quen của mổi thành viên trong một tập thể sao mà đáng yêu đến thế! Mình vui lắm. Mình cám ơn bạn, cám ơn các nhà tài trợ, cám ơn BTC đã giúp mọi người có những ngày vui trọn vẹn sau 44 năm - một cuộc hội ngộ không thể nào quên. Mình nhớ các bạn và mình cũng yêu các bạn nhiều lắm!”

Có lẽ đó cũng là “lời chung” của mọi người nên Trần Nhạn comment lại ngay: “Lê Hiệu nhịn không nổi nên phải thốt thành lời, rất vui bạn đã nói hộ tiếng lòng của tập thể 12A trong đó có tui”.

HỌP LỚP là gì mà khiến mọi người từ già đến trẻ đều háo hức và hăng hái tham gia đến vậy. Thậm chí họp xong đã cả tuần rồi ai về nhà nấy rồi mà dư âm để lại còn rất đỗi sâu sắc cứ như là một hội chứng của hâụ họp lớp.

Có đến Cửa Lò và TP. Vinh vào những ngày tháng 7 và tháng 8 này mới thấy hết không khí của trào lưu họp lớp nó sôi nổi, nó phổ biến và diễn ra dày đặc ở khắp nơi như thế nào. Chưa nói trong các phòng khánh tiết sang trọng của các khách sạn, chỉ ngay trên bờ biển Cửa Lò chiều 29/7 khi cùng thầy Đặng Ngọc Lệ và các bạn Nguyễn Trung Ngọc, Nguyễn Đình Anh và Lê Văn Ngọ ra biển tắm tôi đếm được 2 cuộc họp lớp. Một cái phông to màu xanh trắng ghi: Lớp học sinh THPT Nghi Lộc 2 niên khóa … 20 năm ngày trở về… Tôi chỉ cho Ngọ: Trường ông kìa. Đó là ngôi trường mà Ngọ đã học thời cấp 3 và sau này hắn có nhiều năm làm hiệu trưởng trước khi lên làm GĐ sở GD và ĐT Nghệ An.
Tôi nói với các bạn: Bọn này chíp hôi mới 20 năm mà cũng đòi “trở về”. Các bác đây gần 50 năm mà chỉ dám nói “44 năm 12A k2 ngày gặp lại” nhá.

HỌP LỚP thật dễ thương và trẻ trung và hồn nhiên. Tốt nghiệp đại học đã 44 năm, thậm chí 50 năm gặp lại nhau trong HỌP LỚP vẫn trẻ tươi lại như ngày nào còn là sinh viên 18 – 20 tuổi. Đã là ông bà nội/ngoại cả rồi nhưng đến HỌP LỚP vẫn mày tao, ông tôi, thỉnh thoảng có anh/em.
Đến với HỌP LỚP mọi người thực sự được sống lại quãng thời gian tươi đẹp nhất của cuộc đời, thời kì của học sinh THPT và thời Sv đại học. Đến với HỌP LỚP ai cũng bỏ lại sau lưng hoàn cảnh riêng tư của mình, gia đình, vợ chồng, con cái, cháu chắt… để hòa vào một tập thể đầy ăm ắp những kỉ niệm tuổi thanh xuân. Vì thế, nói như Nguyễn Trung Ngọc, HỌP LỚP như là một cái quán thanh xuân của mỗi người.
Cứ thử tưởng tượng một ngày nào đó trong đầu ta mất đi kí ức về những người bạn cũ, những thầy học cũ, khi đó chúng ta sẽ thiệt thòi biết bao nhiêu. Chỉ có đến với HỌP LỚP ta mới được gặp lại nhiều nhất thầy ta và bạn ta. Chưa nói chuyện một người muốn chứng minh là người có học thì phải có hai điều kiện: Bạn học và Thầy học. Không bạn và không thầy chỉ có thể là người không may mắn được đi học.

Không lẽ sống quá nửa đời người rồi, đã ở bên kia dốc cuộc đời, sau khi đã có những năm tháng quá đủ bon chen với tiền tài và danh vọng mà có ai đó lại không có nhu cầu bè bạn. Có thể mỗi người có một quan niệm riêng của mình về HỌP LỚP. Trong lúc có người xem đó là một liều thuốc hồi sinh thì nguợc lại vẫn có những bạn xem đó là chuyện vô bổ, nhất là khi phải chi phí đi lại và đóng góp một khỏan tiền nhất định cho họp lớp (điều dĩ nhiên) rồi so bì tính toán thấy tốn kém và … không tham gia.
Không sao cả. HỌP LỚP chỉ cần có chục bạn sum vầy bên nhau là quá đủ để dư vui rồi.
Mỗi lần về HỌP LỚP tôi thấy mình như trẻ khỏe ra và yêu cuộc đời hơn bởi HỌP LỚP chính là cuộc sống.

12A K2 và 16D K2. Tôi yêu hết các bạn

Một số hình ảnh họp lớp 12A K2 tại Cửa Lò, 28-31/7/2019:

Phụ nữ và Samartphone

Họp lớp 12A K2 tôi và Nguyễn Trung Ngọc đăng kí với Lê Văn Ngọ ở chung phòng để được tâm sự với nhau cho đã nhưng người tính không bằng trời tính, ăn cơm chiều xong thì thầy Chu Học Hiệu muốn về nhà ở Vinh, thế là hắn phải chở thầy về rồi ở lại luôn Vinh ngủ với vợ. Cái số hắn thế, xa hơi vợ không ngủ được. Thế là tôi phải ngủ một mình.

1/ Tối nằm một mình buồn nên 8h tôi sang phòng thầy Đặng Ngọc Lệ chơi, vừa đi qua phòng cái Thanh và Xuân nhác thấy bóng tôi chúng nó la lên ơi ới: HTS vào đây bọn tớ nhờ tí. Mình thì có gì để hai mụ này nhờ nhỉ. Sao 48 năm trước khi còn ở Quỳnh Thạch với Lăng Thành thì không nhờ, bây giờ còn lại một vòi nước trong lại nhờ.

Tôi bước vào: Gì đới. Mụ Phạm Thanh chìa ra cái Samsung: Đt của tớ sao màn hình nó cứ đen thui thui, bấm kiểu gì cũng không lên. Thôi chết tôi rồi. Trong giới đàn ông tôi là thằng mù IT nhất, đặc biệt là với ba cái vụ smartphone này. Ở trường đt của tôi có sự cố gì lại mang lên nhờ mấy chú phòng CNTT chỉ cho, vậy mà bây giờ chúng nó lại nhờ đúng chỗ tôi yếu nhất.
Cầm lên săm soi tôi chợt nghĩ ra cách tắt máy rồi reset lại may ra. Chiêu này thế mà có hiệu quả. Cái Thanh khâm phục lắm: Tớ nhờ bao nhiêu người mà bó tay hết, ông thế mà khá. Chuyện, tớ mà lị.

Về phòng tôi kềnh ra giường đang thiu thiu thì 11h30 chuông đt réo vang, giọng bà Xuân: Ông ngủ chưa. Sắp. Đt cái Thanh lại bị gì rồi, ông sang giúp nó cái. Gì vậy trời.

Thấy tôi qua cái Thanh lại chìa con Samsung ra: Facebook với Zalo nó không hiện lên ông ạ, mà 2 cái đó thì tôi lại rất cần. Tôi cầm lên xoay xoay: sao bà không làm theo cách của tôi hồi nãy, tắt đi reset lại. Dưng mà tớ không biết tắt mở chỗ nào, tôi chưa lần nào tắt mở nó. Ôi trời. Tôi chỉ vào cái nút bên hông: Đây nhá, bấm rồi giữ thật lâu nó sẽ tắt, rồi lại bấm và giữ thật lâu nó lại mở. Đại khái tắt đâu mở đấy, cũng như vào ở đâu thì ra ở đấy. Chiêu tắt – reset ấy lại hiệu quả. Tôi nói với cái Thanh: Hay bà qua phòng tôi ngủ, còn dư một giường, cứ 5 phút tôi lại sửa cho bà một lần. Cái Xuân nghe thế khoái lắm: Hay đấy, Thanh đi luôn đi.

2/ Chưa kịp về thì Trần Ngọc Thịnh ở đâu chạy vào chìa ra cái ipad 7 inch: Ông giúp tôi với. Nó bị sao ấy tôi chụp hình nó không ăn nữa ông ạ, chụp xong nó cứ hiện lên dòng tiếng Anh gì đấy mà ảnh thì không thấy đâu. Tôi cầm lên xem. Ôi giời. Bà chụp búa xua làm cho thẻ nhớ đầy ăm ắp, bây giờ bà phải xóa bớt đi thì lại chụp được bình thường thôi. Bà Thịnh bấm bấm xóa xóa một hồi thì đâu lại vào đấy. Chụp cái ăn ngay.

May quá. Thỉnh thoảng tôi lại thông minh đột xuất như thế đấy.

3/ Bà Lê Hiệu quê QB cùng nhóm SG với tôi cũng có cái smartphone đắt tiền, màn hình to như cả bàn tay, đi đâu cũng thấy chụp chụp đăng đăng lên facebook. Vậy mà ngày cuối cùng cho đến cả khi lên máy bay về lại SG không thấy hắn sờ chút nào đến đt để coi lại mấy cái hình tôi đã chia sẻ. Hỏi đt bạn đâu rồi. Hắn tủm tỉm: Tối qua tớ bấm nhầm vào nút đăng xuất giờ không biết đằng mô đăng nhập lại, phải mang về SG đưa ông Vui nhập. Tớ mần chi cũng phải có ông Vui (chồng hắn) mới xong. Chớ mụ không có pass à. Hắn ngạc nhiên: Pass là cái chi vậy có khi tôi để ở nhà rồi. Ôi trời.

4/ Trần Thị Nhạn cũng quê QB có lẽ là tên thích chụp hình và quay phim nhất của lớp 12a K2. ỉ thế có thằng con làm BS trang bị cho cái smartphone nên ngồi đâu đi đâu đến đâu cũng thấy hắn quay quay chụp chụp. Chỉ có điều người ta quay chụp thì đẹp long lanh còn mụ Nhạn chụp quay thì mờ mờ ảo ảo như ma ám thế mà chụp quay được cái gì cũng đưa hết lên phây với niềm vui của một công dân thời đại 4 chấm không. Cái tối cả bọn với GS Lệ ngồi uống nước vỉa hè hắn giơ lên ngắm nghía rồi bấm cho tôi với thầy Lệ một kiểu ảnh nghe cái tách. Tối về thấy hắn đăng lên fây nhìn cứ như hai thầy trò tôi đang ở dưới địa ngục. Đã thế sáng hôm sau gặp ở phòng ăn hắn tí tởn chạy lại khoe: Thấy ảnh tớ chụp chưa, đăng rồi đấy. Chụp thế quá bằng ngang với khủng bố.

He he. Chỉ có thế mà quá đủ để tôi nhớ và yêu các bạn lớp 12A K2. Cái lớp đại học mà tôi đã từ biệt khi vừa học xong năm nhất để lên đường nhập ngũ.

 Người đầu tiên bên trái là Phạm Thanh, người đầu tiên bên phải là Hoàng Xuân. Người thứ 4 bên phải là Trần Nhạn.

 Phải sang: Thầy Dang Ngoc Le, Ngoc Thinh Tran, Le Hieu, HTS,Lâm Văn Kiều (Lê Văn Ngọ)

Tác phẩm của Trần Nhạn chụp tôi và thầy Đặng Ngọc Lệ.

Tôi và Nguyễn Trung Ngọc trên đường ra biển tắm bị đám chụp hình này bắt cóc chụp cùng cho độc đáo

Số phận của Bim

Truyện ngắn của Bùi Vĩnh

Bim là tên chú chó nhỏ tuổi nhất của nhà tôi. Vào đúng chiều ba mươi tết cách đây đã mấy năm, hôm ấy trời mưa và rất lạnh, một chú chó nhỏ bỗng dưng xuất hiện tại góc sân nhà tôi, màu lông loang lổ thật khó gọi là màu gì, bé xíu như một cái lõi ngô, ướt mèm, yếu ớt, run rẩy vì rét và sợ hãi. Nhìn thấy tôi nó co rúm người lại, ve vẩy cái đuôi gầy đét, ánh mắt e dè và đầy vẻ van lơn như thể ngoài nhà tôi ra nó không còn nơi nào để đi nữa. Bọn trẻ nhà tôi đang tụ tập quanh cái máy tính thấy thế thì xúm xít vào, tíu ta tíu tít :
- Ôi nó rét quá này, để em đi lấy cái áo cũ cho nó.
-  Nó đói quá, cái bụng lép kẹp thế này chắc đã mấy ngày không được ăn gì.
Rồi anh em chúng phân công nhau, thằng lớn đi mua sữa, thằng thứ hai đốt lửa sưởi còn thằng út chịu trách nhiệm đi làm một cái ổ. Sau chốc lát làm quen dường như chú chó nhỏ cảm nhận được sự thân thiện của lũ trẻ thì không còn sợ sệt nữa, cậu chàng đánh bay một bát sữa nóng rồi ngoan ngoãn nằm yên trong cái ổ dã chiến vừa được làm từ hộp mì tôm và quần áo cũ.
Bọn trẻ đạt được nhất trí cao trong việc đặt cho chú chó cái tên là Bim, Bim vốn là tên của chú chó tài năng, trung thành và bất hạnh trong bộ phim "Chú Bim trắng tai đen" nổi tiếng mà lũ trẻ từng được xem.
Mãi qua tết vẫn không thấy chủ cũ của Bim đến tìm và thế là Bim chính thức trở thành thành viên của gia đình tôi từ đấy. Ngoài Bim ra nhà tôi còn có hai tay cẩu khủng nữa là Vàng và Capi, Capi đã già, kênh kiệu và khó tính, tên nó được bọn trẻ đặt theo tên một chú chó trong cuốn tiểu thuyết "Không gia đình", cuốn sách mà bọn chúng mê mẩn giống hệt tôi ngày còn nhỏ. Cái tên Capi hơi khó gọi nên cả nhà hay gọi nó là Pi hoặc Pi khó tính. Còn Vàng vốn là của lão hàng xóm nhà tôi, một ngày nọ lão có ý định bán nó đi để lấy tiền đóng học cho con, bọn trẻ nghe tin ấy thì xúm vào năn nỉ mẹ chúng mua về cốt để cứu mạng con Vàng. Tôi đùa rằng, mà chẳng đùa đâu, nói thật đấy: Thôi thì cứu được đến đâu thì cố mà cứu chứ con Vàng với lão Hạc thì thời nào mà chẳng có!
Bim sống ở nhà tôi được một thời gian thì trở nên mỡ màng và lớn nhanh như thổi, tính nó sôi nổi và hay bắng nhắng, mỗi khi chúng tôi đi đâu về là nó lại mừng rỡ, nhảy rối lên cuốn lấy chân đến là phiền, phiền nhưng mà cũng vui. Ban đầu cũng do cái tính bắng nhắng ấy mà nó rất hay đuổi lũ gà, thậm chí còn cắn chết mất mấy con gà bé, bực mình vợ tôi đã tính mang Bim ra chợ bán quách đi, nhưng bọn trẻ cam kết sẽ giáo dục được nó. Chúng để con gà con trước mặt Bim, dí mõm nó vào rồi lấy roi vụt chan chát xuống bên cạnh, con Bim sợ rúm vào. Vài lần như vậy mà chúng giáo dục được Bim thật.
Phải nói là bọn trẻ nhà tôi rất quý mấy con chó. Nhà tôi sống ở nông thôn, yên bình, bất chấp bị mẹ chúng rầy la, bọn trẻ rất hay chơi với mấy con chó. Có những trưa hè chúng xúm nhau vào, thằng anh thì vẽ kính, vẽ râu cho chó, thằng em thì cười lăn cười lóc, cười đến bò cả ra đất. Mà dường như mấy con chó cũng hưởng ứng những trò nghịch ngợm của lũ trẻ nên cứ xoắn xít vào rồi lại còn nhảy cẫng lên sủa inh ỏi, mất cả ngủ vì chúng, đến bực.
Bim ở nhà tôi được đúng 11 tháng thì gặp phải một trận ốm thập tử nhất sinh, nó bỏ ăn mấy ngày liền, đang mơn mởn là vậy mà bỗng trở nên rúm ró yếu ớt đến mức không thể nào đứng dậy nổi, nó thở khò khè, mắt lèm nhèm, miệng thì sùi bọt ra. Thằng lớn nhà tôi chạy đôn chạy đáo dò hỏi hết người này đến người nọ rồi mua đủ thứ thuốc về tiêm cho Bim. Chúng thức đến tận khuya để tiêm thuốc và bơm từng giọt sữa vào miệng cho Bim, con chó nôn ra, bọn trẻ kiên nhẫn chờ đợi rồi lại bơm tiếp. Phải nói là bọn trẻ nhà tôi chăm chó thì thôi rồi, giá mấy tay bác sĩ lang băm bán cả thuốc ung thư giả cũng được như vậy thì cuộc đời này sẽ tốt đẹp biết bao nhiêu.
Chữa trị cho Bim đến hơn một tuần rồi mà bệnh tình của nó không hề thuyên giảm, bọn trẻ lo lắng ra mặt, thằng lớn thất vọng nói với tôi:
- Bố ạ, chúng con đã làm tất cả những gì có thể rồi, bây giờ Bim có thể vượt qua được hay không là nhờ vào nghị lực của nó.
Ái chà, nghị lực à, chó má có nghị lực à? Tôi bỗng giật mình với câu nói của thằng ranh con mới tý tuổi đầu mà phán như ông cụ. Ấy vậy mà Bim có nghị lực thật, khi tưởng như không còn hy vọng gì nữa thì nó bỗng tỉnh dần rồi từ từ bình phục. Sau trận ốm Bim có vẻ quấn quýt hơn với lũ trẻ. Cả Vàng cũng vậy, buổi chiều khi lũ trẻ đá bóng trên mảnh vườn bỏ không của ông hàng xóm thì Bim với Vàng cũng lăng xăng chạy vào đuổi bóng hoặc tung tăng hí hởn cuốn lấy chân mấy cậu chủ mà sủa inh ỏi, riêng Pi khó tính thì cứ lầm lì nằm một chỗ, thỉnh thoảng lại tự liếm vào chân với cái vẻ khinh khỉnh rất thiếu thân thiện.
Cuộc sống của gia đình tôi cứ thế trôi đi êm đềm, thấm thoắt đã gần hai mùa đông trôi qua kể từ khi Bim đến. Thế rồi một biến cố lớn đã xảy ra. Buổi chiều hôm ấy đang yên tĩnh bỗng đâu lũ chó sủa váng lên inh ỏi phía sau nhà rồi một con chiết ranh hay cầy cáo gì đó lao vụt ra, lũ chó dồn theo sang tận bìa rừng bạch đàn rậm rạp phía xa. Bọn trẻ đi vắng còn tôi thì không thể nào cản chúng lại được. Lũ chó điên cuồng đuổi theo còn mồi đi xa tới mức tôi không còn nghe được tiếng chúng sủa, cho tới tận chiều muộn thì chúng trở về, chỉ có Pi và Vàng. Bim đâu? Nghe tôi quát con Vàng cứ lấm là lấm lét còn Pi già thì cuống quýt sụp xuống cào cào vào chân tôi. Tôi hiểu ngay là có chuyện rồi. Vừa mới tuần trước ông hàng xóm nhà tôi bị bọn cẩu tặc vợt mất con chó quý ngay trước mặt mà không làm gì được.
Bọn trẻ đã về, mấy bố con tôi tất tưởi mang dao, gậy và chuẩn bị sẵn cả đèn pin đi tìm, biết tìm đâu cho thấy. Bim ơi!
Đêm xuống, bố con tôi uể oải trở về, thằng út vừa đi vừa lẩm bẩm :
- Nhất định rồi mày sẽ trở về Bim nhé.
Quả nhiên ngày hôm sau thì con Bim trở về thật. Lúc đó trời đã nhá nhem tối,Bim trở về tiều tụy, xác xơ, lấm láp và mệt mỏi. Con Pi và con Vàng cùng lao ra, nhảy cỡn lên sủa inh ỏi. Bim nhìn tôi như muốn khóc rồi khẽ vẫy đuôi và nằm bẹp xuống góc sân, một vệt máu còn chưa khô hẳn làm bết lại đám lông trên cổ nó. Bim bị bắn, một vết thủng nhỏ đã bít kín miệng chỉ hơi ri rỉ máu ngày dưới cổ con chó tội nghiệp.
Trong tình huống bất ngờ ấy, bọn trẻ nhà tôi tỏ ra rất chuyên nghiệp, thằng lớn thì phóng đi tìm ông cán bộ thú y của xã, thằng thứ hai đi chuẩn bị bông, gạc, băng, cồn và ôxy già, thằng bé thì đi pha sữa, không khí hết sức khẩn trương.
Hồi lâu sau thằng lớn trở về, gương mặt lộ rõ vẻ thất vọng pha lẫn tức giận.
- Sao vậy? Tôi hỏi.
- Lão ấy bảo có cần giềng thì lão cho mấy củ.
Con Bim yếu quá, dường như nó đã phải vật lộn rất nhiều để thoát ra nên chỉ còn đủ sức lết về đến nhà rồi nằm vật ra đấy thôi.
Hai thằng anh bàn nhau phải mổ và gắp đầu đạn ra cho Bim và thế là chúng đã áp dụng mọi sự hiểu biết cóp nhặt được từ  việc nghe lỏm hoặc từ trên phim ảnh cùng với sự hỗ trợ của tôi để làm cái việc bất đắc dĩ là phẫu thuật cho con Bim. Trong lúc đó thì thằng em đứng úp mặt vào tường liên tục cổ vũ với cái giọng nghẹn đầy nước mắt : "Bim ơi cố lên, cố lên nhé". Con Bim dường như cũng hiểu được tình cảnh của nó nên chỉ rên ắng ắng mà không giãy giụa nhiều như tôi tưởng.
Vết đạn vào sâu quá, bố con tôi không dám rạch sâu vào cổ Bim nữa, đành bất lực đợi chờ cho đến sáng hôm sau. Đêm đó trời mưa và rất lạnh, nể lời tôi bọn trẻ lên giường nằm nhưng cả mấy bố con tôi cứ trằn trọc mãi không sao ngủ được. Chừng ba giờ sáng mưa nặng hạt thêm, gió rít từng hồi não ruột, con Pi già bỗng kêu ứ ứ và cào khồn khột vào cửa sổ, nó thường làm thế mỗi khi đòi tôi tháo xích. Tôi dậy ngó qua Bim nằm đó rồi tháo xích cho Pi. Tôi đi ra ngoài vài phút, khi quay lại một cảnh tượng khiến tôi sững sờ. Con Pi khó tính không đòi ra ngoài như mọi khi, nó cắp cái áo rách từ ổ của mình đậy lên người con Bim rồi đứng đó nửa như canh chừng, nửa như an ủi con Bim. Tôi đứng ngây ra đó, cổ họng nghẹn lại và không hiểu sao trong giây phút ấy tôi bỗng nghĩ đến những điều quá lớn lao, tôi nghĩ tới những người sống quanh tôi, những người tử tế và cả những người không tử tế...
Vừa mới sáng sớm lão cán bộ thú y xã chừng như đã hóng suốt cả đêm qua, hắn phóng vèo cái xe đạp có buộc mấy bông hoa nhựa xanh đỏ trước ghi đông đến sân nhà tôi, phanh kít lại, một chân vẫn còn gác trên xe, chẳng chào ai, hắn sấn sổ, mắt chăm chăm nhìn vào con chó, miệng liến thoắng:
- Chưa thịt à, mổ đi, tao lấy cho một cộc.
Chẳng biết ba đứa trẻ nhà tôi đã nhìn hắn như thế nào mà hắn bỗng khựng lại, mồm lắp bắp :
- Thôi thôi, thôi tao về.
Hắn quay vội cái xe, chuồn thẳng.
Bọn trẻ vẫn không chịu đầu hàng, thằng thứ hai nhớ được là đã nghe lỏm được ở đâu đó rằng đắp quả dứa dại lên vết thương thì có thể hút được viên đạn ra. Thế là chúng phân công thằng em ở nhà canh chừng còn hai thằng anh tức tốc phóng lên tận chợ thị xã để tìm mua. Thời buổi bây giờ lạ vậy, có nhiều thứ của nhà quê nhưng cứ phải lên thị xã mới mua được. Chúng mang dứa về, giã nhỏ rồi đắp cho con chó. Nhưng lần này mọi nỗ lực của lũ trẻ đã không cứu nổi Bim. Bim yếu dần, đến quá trưa thì nó nhúc nhích như muốn ngóc cái đầu dậy, một giọt nước mắt lăn ra, nó khẽ vẫy cái đuôi một cách yếu ớt rồi tắt thở.
Lũ trẻ bàn nhau xin mấy tấm gỗ tôi định để đóng tủ ra đóng hòm cho con chó, chúng đem chôn con Bim ở phía sau nhà, thằng bé còn mang chôn theo Bim cả món đồ chơi mà nó nâng niu nhất, đó là cái xe cần cẩu chạy pin mà tôi mua cho từ khi nó còn rất nhỏ.
Bữa cơm tối hôm ấy không khí nhà tôi thật nặng nề, cả nhà lặng lẽ ngồi ăn chẳng ai nói câu nào. Một chốc, thằng lớn dường như không nén nổi nữa, đang ngồi nhai trệu trạo nó bỗng đặt đánh cạch bát cơm xuống :
- Nếu bắt được bất kể thằng trộm chó nào thì dù có phải đi tù con cũng đánh.
Thằng thứ hai tiếp luôn :
- Em cũng thế.
Thằng bé nghe anh nói thế thì buông bát đũa chạy ra nằm lăn trên chiếc giường kê ở chái nhà khóc thút thít. Vợ tôi vốn không thích con mình mềm yếu, thấy thế thì vào đứng cạnh quát inh om:
- Làm sao mà phải yếu đuối thế, nó chỉ là một con chó thôi!
Thằng bé thấy mẹ phũ phàng thì càng thêm nức nở. Tôi khẽ kéo vợ ra rồi nhẹ nhàng nằm xuống kéo chăn đắp cho cả hai bố con. Vợ tôi nói đúng, Bim chỉ là một con chó, nhưng nó là con chó tử tế và tội nghiệp, ở đời cũng có rất nhiều người tử tế mà tội nghiệp, chẳng giống như người ta hay nói "ở hiền gặp lành" một chút nào. Tôi cứ mặc cho thằng bé nức nở bởi tôi tin rằng những kẻ giàu lòng trắc ẩn, biết xót thương đến cả cái cây, ngọn cỏ thì sẽ chẳng nỡ làm điều gì độc ác với ai. Tôi nằm ôm con, suy nghĩ miên man rồi thiếp đi tự lúc nào. Quá nửa đêm thì tôi tỉnh giấc, tôi thường hay tỉnh giấc vào giờ đó. Thằng bé bỗng thì thào bên tai tôi:
- Bố ơi!
- Gì hả con? Có lẽ thằng bé đã không ngủ suốt từ tối.
- Liệu có thế giới bên kia không bố?
- Có, có chứ, có thật đấy con ạ.
Tôi là người chỉ tin vào khoa học và những gì đã được khoa học kiểm chứng, nhưng vào lúc đó tôi không chỉ nói để trấn an thằng bé mà bản thân tôi cũng chắc chắn rằng nhất định phải có một thế giới bên kia, một thế giới với những điều tốt đẹp và ở đó Bim không còn phải chịu bất hạnh bởi những kẻ độc ác như ở thế giới này.
Chiều nay cũng là một buổi chiều mưa, tôi đã ngồi viết lại câu chuyện này, tôi biết chẳng ai có hơi đâu mà ngồi đọc truyện của tôi nhưng tôi vẫn muốn viết nó ra, tôi muốn tặng nó cho Bim, cho các con thân yêu và gia đình bé nhỏ của tôi, tôi cũng muốn tặng nó cho cả những gã trộm chó gian manh, lỳ lợm và độc ác đang lượn lờ đâu đó ngoài kia nữa.
CV

Chú mực nhà mẹ tôi ở quê đã bị bọn cẩu tặc bắt trôm 1 năm nay. Xem chuyện về chú Mực ở đây: 

 https://vnexpress.net/y-kien/ly-do-toi-tu-bo-thit-cho-mon-an-khoai-khau-suot-60-nam-3813698.html

Bức tượng khiêm nhường của nhà vua Campuchia

Ai đến thủ đô Campuchia cũng ghé tham quan vườn hoa trung tâm thủ đô Phnom Penh. Tại đó có cả một quần thể tượng đài như tượng đài Độc Lập, tượng đài tưởng niệm quân tình nguyện Việt Nam đã hi sinh ở CPC và tượng đài quốc vương Sihanouk. 

Tượng cựu hoàng Norodom Sihanouk được khánh thành nhân dịp kỷ niệm một năm ngày mất của ông (15/10/2012-15/10/2013).
Riêng tôi đã có 2 lần tham quan công viên thủ đô CPC và đều đến viếng cáctượng đài này. 
Đứng trước tượng đài cựu hoàng Norodom Sihanouk, tôi không thể không so sánh với tượng đài các lãnh tụ CS như tượng đài lãnh tụ VN, tượng đài lãnh tụ Mao ở TQ và cả tượng Lê văn Nin ở Hà Nội. Cái nào cũng to cao sừng sững, cũng đứng trên cao vẫy gọi mình, cũng vạch áo chỉ tay với thiên hạ và giơ cao tay vẫy chào muôn dân.
Trong lúc tượng đài Sihanouk ngay tại thủ đô Phnompenh hoàn toàn ngược lại. Đó là bức tượng nhà vua đứng chắp tay với dáng vẻ rất khiêm nhường lặng nhìn mọi người qua lại. Vì thế mà lần nào đến viếng chúng tôi cũng đứng chụp hình trước tượng đài của Ông (không như tượng các vị đứng trên cao vẫy gọi mình thì chưa bao giờ tôi có ý định chụp làm kỉ niệm, ngay cả ghé xem cũng không luôn).
Đã thế dân CPC còn thể hiện sự khôn ngoan và thương cựu hoàng của mình khi đặt tượng nhà vua trong một tòa tháp mát mẻ, không phải chịu cảnh phơi sương gió nắng mưa quanh năm như các pho tượng lãnh tụ ai kia.

CPC tháng 3/2015

Thăm quan hay tham quan

Gác chuyện LON với LU sang một bên, ta nói chuyện dùng từ.

Rất nhiều người, kể cả các nhà báo, nhà giáo, nhà văn, những người có học vị cao cho rằng rằng THĂM QUAN mới là từ đúng vì thế mà khi nói và viết nhiều người đã dùng từ này để chỉ việc đi xem tận nơi, tận mắt một địa danh nào đó để mở rộng tầm nhìn, sự hiểu biết hoặc để học hỏi kinh nghiệm. Chẳng hạn: thăm quan viện bảo tàng; đi thăm quan Dinh Độc Lập, thăm quan HTX trồng rau sạch…
Nhưng rất tiếc, THAM QUAN mới là từ dùng đúng cho nghĩa trên nhé các bạn. Các chữ thăm trên đều phạm lỗi dùng từ, phải sửa lại là tham.
“THĂM” là một từ thuần Việt, có nghĩa là gặp gỡ, hỏi han, vấn an… một người, một tập thể nào đó, hoặc đến một địa danh nào đó. Ví dụ: Chủ tịch nước thăm Bình Định, Chủ tịch QH thăm Trung Quốc, HTS đi thăm bạn...
Còn THAM (động từ) trong tham quan (觀光) là từ Hán Việt có nghĩa là can thiệp, gia nhập, tham gia,… (Khác với “tham quan” là một danh từ dùng để chỉ bọn quan lại tham nhũng thường dùng trong cụm từ “Tham quan lại nhũng”).
Cả “THAM” và “QUAN” đều là từ Hán Việt, còn “THĂM” lại là từ thuần Việt, Thông thường thì không thể ghép một từ thuần Việt với một từ Hán Việt để tạo ra một từ ghép.
Vậy, THĂM QUAN là từ sai, THAM QUAN mới là từ dùng đúng.

Ảnh: Nhân thể khoe tấm hình tôi đi THAM QUAN địa đạo Củ Chi.

 

Nhớ khoa Văn nói chuyện ăn

Chương 1: Liên hoan khoa

Bây giờ thì cái tên khoa Văn ĐHSP Quy Nhơn đã không còn nữa, sau hơn 40 năm thành lập (ra đời năm 1978) thì đến ngày 28/6/2019 mới rồi nó đã bị xóa sổ để ghép với các khoa khác thành một khoa to hơn, tổng hợp hơn. Nhiều người luyến tiếc, dân khoa văn vốn hay hoài cổ nên lại càng luyến tiếc. Tôi thì có cảm giác như người ta đang đập đi một ngôi nhà cấp 4 để xây lên một tòa chung cư, với số đông có thể cần cái tòa chung cư hơn nhưng với một người đơn giản như tôi có khi lại thích cái nhà cấp 4 hơn.
Thường con người ta chỉ thấy qúy một cái gì đó khi nó đã mất đi. Tôi thấy mất cái tên khoa văn như mất đi một mái nhà xưa thân ái. 
Và tôi nhớ chuyện xưa. 
Nhớ về những năm đầu thành lập, tuổi trẻ hồn nhiên vô tư và đói khổ, theo đúng nghĩa đen. Người Trung quốc có câu Cơ giả ca kì thực (Người đói nói chuyện ăn). Những năm đó mỗi khi có dịp họp hành đại hội công đoàn là khoa lại tổ chức liên hoan. Liên hoan nghĩa là không đi nhà hàng như bây giờ mà là mỗi người góp vào một vài món gì đó, như thầy Trứ Hán Nôm góp mớ đu đủ leo, cô Bạch Kim Dung Giáo học pháp góp kí thịt, thầy Nguyễn Xuân Nhân VH dân gian góp mấy kí cà chua, thầy Nguyễn Khánh Nồng ngôn ngữ mang vô chục trứng gà công nghiệp, thầy trưởng khoa Nguyễn Văn Giai VH Nga góp ít bánh trái mang từ quê Quảng Ngãi vô, bạn Nhung ngôn ngữ thì góp rổ rau xanh tự trồng. Nói chung là chỉ những ai có gia đình mới có đồ đóng góp, còn mấy thằng độc thân trên răng dưới cát tút như tôi, Đàm Đình Tâm, Nguyễn Ngọc Quận Hán Nôm, Trịnh Sâm, Nguyễn Qúy Thành, Trần Thanh Bình ngôn ngữ, Nguyễn Khắc Hóa Lý luận VH, Ngô Quang Hiển VH Ấn Độ... thì chỉ được mỗi cái ngồi hút thuốc vặt chờ xem có ai sai gì thì dắt xe chạy. 
Đại hội công đoàn khoa năm 1983, năm tôi với Nguyễn Khắc Hóa mới đi cao học về, lại liên hoan to với món bún giò heo. Chả biết tiền đâu ra mà thấy mấy cô Thân, Dung, Nhung, Vân, Mai... đun cả một nồi thịt thơm lừng mùi sả. 
Tôi với Nguyễn Ngọc Quận được phân công đi mua 10 kí bún. Ngày đó tôi có cái xe đạp Nghĩa Bình màu tím Huế chở Quận ra chợ khu 6. Lượn một vòng quanh mấy hàng bún khảo giá chán chê nhưng Quận vẫn chê mắc không chịu mua. Hắn bảo tôi đi vô đường Biên Cương bên hông chợ. Ở đó hắn biết có một cái lò bún vừa nóng sốt lại vừa rẻ. Một lò bún thủ công đang bốc khói ngào ngạt. Thỏa thuận giá cả với bà chủ xong hắn rút nắm tiền bèo nhèo trong túi ra đếm nói với tôi: Chừng này đủ mua 15 kí. Mua hết nha đại huynh. Tôi phán: Chơi hết luôn. Bụng đang réo ùng ục, tôi tưởng tượng khi về liên hoan mình tôi phải ăn hết 2 kí bún như thế. 15 kí có khi còn thiếu.
Mấy bà cô thấy 2 thằng tôi rước về 15 kí bún thì trợn mắt la lối om sòm. Đúng là hai thằng mắt to hơn bụng. Lần đó cả khoa dù đã ăn cố vẫn không hết nửa lượng bún chúng tôi khuân về. Chuyện đó kể đi kể lại cả năm sau mới hết.
(Còn tiếp).

Tập thể CBGD khoa Văn ĐHSP Quy Nhơn những năm đầu thành lập. Tôi hàng sau cùng thứ 3 từ phải sang

Tổ bộ môn Văn học Nước ngoài. Tôi hàng đầu thứ 2 trái sang.

Tôi (hàng đầu thứ 3 phải sang) cùng các thầy khoa Văn (ngồi hàng đầu) với SV lớp Văn 6A, có 4 thầy đã qua đời (chỉ còn lại hai thầy ngồi thứ 3 và thứ 5 từ trái sang vẫn tồn tại). Tôi dạy lớp này năm 2 và chủ nhiệm lớp 2 năm đầu.